تحلیل شکاف های اجرایی در سیستم کارشناسی فنی ساختمان ها در راستای پیشگیری از حریق: مطالعه موردی سازمان آتش نشانی شهرداری اراک

کارشناسی فنی ساختمان ها به عنوان یکی از ارکان کلیدی پیشگیری از حریق در شهرهای معاصر، وظیفه ای خطیر و حساس است که در ایران بر عهده سازمان های آتش نشانی شهرداری ها قرار دارد. در اراک، علیرغم وجود مقررات ملی ایمنی حریق و زیرساخت های قانونی، اجرای موثر این فرآیند با چالش های ساختاری، فرآیندی و رفتاری گسترده ای مواجه است که منجر به تداوم ساخت وسازهای نامنطبق، کاهش اعتماد عمومی و افزایش آسیب پذیری شهری در برابر حوادث حریقی می شود. این پژوهش با رویکرد کیفی-تحلیلی و با استفاده از چارچوب نهادگرایی و تحلیل سیاست گذاری، به دنبال شناسایی، تبیین و رده بندی شکاف های اجرایی در سیستم کارشناسی فنی سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری اراک است. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با ۱۸ ذی نفع کلیدی (شامل مدیران سازمان آتش نشانی، کارشناسان بازرسی، ناظران فنی، معماران، مالکان ساختمان و نمایندگان واحد حقوقی شهرداری)، مشاهده میدانی فرآیندها و تحلیل مستندات داخلی (۳۶۲ پرونده کارشناسی سال های ۱۴۰۱–۱۴۰۳) گردآوری شد. یافته ها نشان می دهد که شکاف ها در چهار سطح ماکرو (سیاستی-قانونی)، مزو (سازمانی-فرآیندی)، میکرو (فردی-رفتاری) و فناوری-اطلاعاتی قابل دسته بندی هستند. مهم ترین شکاف ها شامل تضاد قوانین بین شهرداری و سازمان آتش نشانی، کمبود نیروی متخصص، ناهماهنگی بین واحد پیشگیری و واحد اجرایی، فشارهای برون سازمانی بر تصمیم گیری کارشناسی و عدم اتکا به سیستم های اطلاعاتی یکپارچه است. این پژوهش با ارائه الگوی جامع بهبود کارشناسی فنی، راهکارهای کاربردی برای رفع این شکاف ها از طریق اصلاح فرآیندها، تقویت ظرفیت های نهادی و ایجاد مکانیزم های پاسخگویی شفاف ارائه می دهد. نتایج این مطالعه نه تنها برای اراک، بلکه برای شهرهای مشابه در سراسر ایران قابل تعمیم است و زمینه ساز تحول در حکمرانی ایمنی حریق در سطح محلی خواهد بود

کلیدواژه ها:

کارشناسی فنی ، پیشگیری از حریق ، سازمان آتش نشانی شهرداری اراک ، شکاف اجرایی ، تحلیل سیاست گذاری ، نهادگرایی ، ایمنی ساختمان.