بررسی چالش های استقرار سیستم های ایمنی حریق اجباری در ساختمان های قدیمی از دیدگاه کارشناسان سازمان آتش نشانی شهرداری اراک

اجرای سیستم های ایمنی حریق اجباری (مانند سیستم های اطفاء خودکار، آشکارساز دود، خروجی های اضطراری استاندارد و سیم کشی ایمن) در ساختمان های قدیمی، یکی از چالش های پیچیده و چندلایه در مدیریت ایمنی شهری است. در اراک، بیش از ۴۲٪ از بافت مسکونی شهر مربوط به ساختمان هایی است که پیش از تصویب مقررات ملی ساختمان (۱۳۶۵) ساخته شده اند و فاقد حداقل استانداردهای ایمنی حریق هستند. سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری اراک به عنوان مسئول اجرای مقررات، سالانه با صدها مورد از این ساختمان ها در فرآیند بازرسی و کارشناسی مواجه می شود. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل چالش های استقرار سیستم های ایمنی اجباری در این ساختمان ها، از دیدگاه خود کارشناسان این سازمان انجام شده است. با استفاده از روش تحقیق کیفی، ۱۵ مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته با کارشناسان با تجربه (۵–۲۰ سال سابقه) انجام شد. داده ها با استفاده از تحلیل تماتیک (Thematic Analysis) مورد پردازش قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که چالش ها در پنج دسته اصلی قابل دسته بندی هستند:۱. چالش های فنی-ساختاری: عدم امکان نصب سیستم های جدید بدون تخریب سازه، نبود فضای کافی برای لوله کشی یا سیم کشی، ضعف سازه ای در تحمل تجهیزات جدید.۲. چالش های حقوقی-اجرایی: تعارض بین قوانین شهرداری، مالکیتی و میراث فرهنگی؛ عدم روشنی در مسئولیت اجرای اصلاحات (مالک یا مستاجر؟)؛ ضعف در مجازات های اجباری.۳. چالش های اقتصادی: هزینه بالای اصلاحات (میانگین ۲۰–۴۰ میلیون تومان برای یک واحد مسکونی قدیمی) در مقابل توان مالی پایین مالکان (اغلب سالمندان یا با درآمد ثابت).۴. چالش های اجتماعی-فرهنگی: مقاومت شهروندان به دلیل ترس از افت ارزش ملک، ناآشنایی با اهمیت ایمنی، و اولویت دهی به زیبایی سازی به جای ایمنی.۵. چالش های سازمانی: کمبود نیروی متخصص برای طراحی راهکارهای سازگار با ساختمان های قدیمی، عدم هماهنگی با واحد نظارت بر ساختمان، و نبود چارچوب فنی مدون برای مداخلات تطبیقی.مهم تر از همه، کارشناسان تاکید کردند که «اجبار بدون تسهیل»، راهکاری ناکارآمد است و نیاز به «الگوی تطبیقی-انگیزشی» دارد که ترکیبی از انعطاف پذیری فنی، تسهیلات مالی و آموزش شهروندی باشد. این پژوهش با ارائه چارچوب جامع مداخله در ساختمان های قدیمی، راهکارهایی برای سیاست گذاران شهری، سازمان آتش نشانی و برنامه ریزان ارائه می دهد

کلیدواژه ها:

ساختمان های قدیمی ، سیستم های ایمنی حریق ، سازمان آتش نشانی شهرداری اراک ، چالش های اجرایی ، مصاحبه کیفی ، بافت فرسوده.