بررسی تطبیقی نظام ارزیابی عملکرد معلمان در ایران و فنلاند: درس هایی برای اصلاح ساختار حرفه ای

نظام ارزیابی عملکرد معلمان به عنوان یکی از مولفه های کلیدی در تضمین کیفیت آموزش، ارتقای حرفه ای معلمان و بهبود نتایج یادگیری دانش آموزان، نقشی اساسی در نظام های آموزشی ایفا می کند. این مقاله با رویکردی تطبیقی به بررسی و تحلیل نظام ارزیابی عملکرد معلمان در ایران و فنلاند می پردازد تا با شناسایی تفاوت ها، شباهت ها و نقاط قوت هر یک، درس هایی کاربردی برای اصلاح و بهبود ساختار حرفه ای معلمان در ایران ارائه دهد.در نظام آموزشی ایران، ارزیابی عملکرد معلمان عمدتا مبتنی بر سازوکارهای اداری، متمرکز و کمی است که بیش از آنکه به رشد حرفه ای، خودارزیابی و توسعه شایستگی های آموزشی منجر شود، بر کنترل، گزارش دهی و انطباق با دستورالعمل های رسمی تاکید دارد. این رویکرد، در بسیاری از موارد، با چالش هایی همچون کاهش انگیزه حرفه ای، محدود شدن خلاقیت آموزشی، ضعف بازخورد سازنده و فاصله گرفتن ارزیابی از واقعیت های کلاس درس همراه بوده است.در مقابل، نظام آموزشی فنلاند به عنوان یکی از موفق ترین الگوهای جهانی، ارزیابی عملکرد معلمان را در چارچوبی اعتمادمحور، کیفی و توسعه گرا طراحی کرده است. در این نظام، ارزیابی بیش از آنکه ابزار نظارت بیرونی باشد، فرآیندی درونی و حرفه ای تلقی می شود که بر خودارزیابی، همکاری همکاران، یادگیری حرفه ای مستمر و مسئولیت پذیری اخلاقی معلمان استوار است. استقلال حرفه ای بالا، جایگاه اجتماعی معلم و پیوند ارزیابی با آموزش ضمن خدمت، از ویژگی های برجسته این الگو به شمار می رود.یافته های این بررسی تطبیقی نشان می دهد که گذار از ارزیابی اداری و تنبیهی به ارزیابی حرفه ای و حمایتی، شرطی اساسی برای اصلاح ساختار حرفه ای معلمان در ایران است. بهره گیری از تجربه فنلاند می تواند به طراحی الگویی بومی منجر شود که ضمن حفظ الزامات قانونی و پاسخ گویی نهادی، بر اعتماد، شایستگی های تخصصی، بازخورد کیفی و رشد حرفه ای معلمان تاکید داشته باشد. در نهایت، اصلاح نظام ارزیابی عملکرد معلمان نه تنها موجب ارتقای کیفیت تدریس، بلکه زمینه ساز افزایش انگیزه شغلی، تقویت استقلال حرفه ای و بهبود کلی نظام آموزش و پرورش ایران خواهد شد.

کلیدواژه ها:

ارزیابی عملکرد معلمان ، نظام آموزش و پرورش ایران ، نظام آموزشی فنلاند ، استقلال حرفه ای معلمان ، توسعه حرفه ای ، اصلاح ساختار حرفه ای ، ارزیابی کیفی