تاثیر رویکردهای ارزشیابی تکوینی بر خودکارآمدی تحصیلی و یادگیری عمیق دانش آموزان

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین تاثیر رویکردهای ارزشیابی تکوینی بر خودکارآمدی تحصیلی و یادگیری عمیق دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه در پی آن است تا با ارائه چارچوبی نظری و مفهومی، نقش حیاتی ارزشیابی مستمر و بازخوردمحور را در ارتقاء باورهای خودکارآمدی و سوق دادن دانش آموزان به سمت سطوح بالاتر یادگیری آشکار سازد.روش: این مقاله به رویکردی تحلیلی–نظری اتخاذ کرده و با اتکا بر مبانی نظری و پیشینه های پژوهشی مرتبط، به بررسی ارتباط میان مفاهیم کلیدی مورد نظر می پردازد. چارچوب نظری پژوهش بر پایه های نظریه خودکارآمدی بندورا (Bandura, ۱۹۷۷) و رویکردهای یادگیری عمیق (Biggs & Entwistle, ۱۹۸۴) استوار است. فرایند پژوهش شامل بررسی انتقادی ادبیات علمی، تبیین مولفه های ارزشیابی تکوینی، تحلیل سازوکار اثرگذاری آن بر خودکارآمدی و یادگیری عمیق، و ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه بوده است.چارچوب نظری: پژوهش حاضر بر مبنای دو ستون اصلی بنا شده است: ۱) نظریه خودکارآمدی آلبرت بندورا، که باور فرد به توانایی های خود را در انجام موفقیت آمیز وظایف و دستیابی به اهداف، عاملی تعیین کننده در انگیزه، تلاش و پشتکار او می داند (بندورا، ۱۳۸۱)؛ و ۲) رویکردهای یادگیری عمیق، که بر فهم، درک، کاربرد و انتقال دانش تاکید دارد و آن را در مقابل یادگیری سطحی که صرفا به حفظ کردن و بازتولید اطلاعات محدود می شود، قرار می دهد (کیامنش، ۱۳۸۷). ارزشیابی تکوینی به عنوان ابزاری پویا، در این چارچوب، نقش میانجی گری حیاتی را ایفا می کند.یافته های کلی: یافته های نظری این پژوهش حاکی از آن است که به کارگیری استراتژی های ارزشیابی تکوینی، از جمله بازخورد مستمر و سازنده، خودارزیابی و ارزیابی همسالان، و مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند ارزشیابی، به طور قابل توجهی منجر به افزایش خودکارآمدی تحصیلی آنان می شود. این افزایش خودکارآمدی، خود به نوبه خود، دانش آموزان را ترغیب به درگیری بیشتر با مطالب درسی، تلاش برای درک عمیق مفاهیم و کاربرد آن ها در موقعیت های جدید می نماید. بازخوردهای توصیفی و کیفی که جزئی از ارزشیابی تکوینی هستند، با هدایت یادگیری و مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف، در تعمیق یادگیری نقش کلیدی ایفا می کنند.نتیجه گیری: در مجموع، ارزشیابی تکوینی صرفا ابزاری برای سنجش یادگیری نیست، بلکه عاملی فعال در شکل دهی به باورهای یادگیرنده درباره توانایی هایش و هدایت او به سوی یادگیری معنادار و پایدار است. گذار از نظام های ارزشیابی صرفا پایانی به رویکردهای تکوینی، امری ضروری برای ارتقاء کیفیت نظام آموزشی و پرورش دانش آموزانی خودباور و یادگیرندگانی عمیق تلقی می شود.کاربردهای آموزشی: یافته های این پژوهش می تواند راهنمای موثری برای معلمان در طراحی و اجرای فرایندهای یاددهی–یادگیری و ارزشیابی باشد. همچنین، این نتایج می تواند مبنایی برای بازنگری در سیاست گذاری های آموزشی و تدوین برنامه های درسی با تاکید بر ابعاد روانشناختی و تربیتی ارزشیابی قرار گیرد.