تاثیر شایستگی های گفتمانی معلمان زبان و ادبیات فارسی بر شکل گیری تفکر انتقادی و مشارکت کلامی دانش آموزان در کلاس درس: تحلیلی بر پایه الگوی تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف

پژوهش حاضر به بررسی تاثیر شایستگی های گفتمانی معلمان زبان و ادبیات فارسی بر شکل گیری تفکر انتقادی و مشارکت کلامی دانش آموزان در کلاس درس با استفاده از الگوی تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف می پردازد. اساس نظری این تحقیق مبتنی بر تحلیل انتقادی گفتمان است که گفتمان را نه تنها به عنوان ابزار زبانشی، بلکه به عنوان ساختارهای قدرت و معنا در بافت آموزشی می داند. در آموزش زبان و ادبیات فارسی، شایستگی های گفتمانی معلم شامل توانایی در مدیریت گفت و گو، طراحی پرسش های نقادانه، و ایجاد فضای مشارکتی برای دانش آموزان است. این پژوهش با روش کیفی و تحلیل محتوای گفتمان کلاس های درس نشان می دهد که معلمان با برخورداری از شایستگی های گفتاری و گفت وگو محور، نقش مهمی در تقویت پرسشگری، ارزیابی مستمر دیدگاه های دانش آموزان و هدایت بحث های انتقادی دارند. نتایج اولیه نشان می دهد که معلمانی که از استراتژی های پرسش سقراطی، بازخورد توصیفی، و بازنمایی چندصدایی در گفتار خود بهره می برند، می توانند مشارکت کلامی دانش آموزان را افزایش داده و مهارت های تفکر انتقادی آنان را تقویت کنند (صالح، ۲۰۱۹؛ کمالی و خاوری، ۱۴۰۱؛ ارداغیان و یوسفی سعیدآبادی، ۱۴۰۳). همچنین این پژوهش گفتمان کلاس درس را به عنوان فضای تولید معنا و قدرت معرفی می کند که در آن رابطه معلم–دانش آموز و نحوه سازمان دهی گفت و گو می تواند یا به تقویت تفکر انتقادی و گفت و گوی آزاد کمک کند یا مانع آن شود. یافته ها راهکارهایی عملی برای توسعه شایستگی های گفتمانی در معلمان ارائه می دهد، از جمله آموزش ضمن خدمت در حوزه گفتگو و تحلیل گفتمان انتقادی.

کلیدواژه ها:

شایستگی گفتمانی معلمان ، تفکر انتقادی ، مشارکت کلامی ، تحلیل گفتمان انتقادی ، کلاس درس فارسی