نقش هوش مصنوعی در تحول آموزش با محوریت اخلاق و انسانیت: تبیین فرصت ها و چالش ها

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هوش مصنوعی در تحول نظام آموزشی و با تمرکز ویژه بر ابعاد اخلاقی و انسانی این تحول انجام شده است. هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری نوظهور و تحول آفرین، در حال ایجاد تغییرات بنیادین در پارادایم های سنتی آموزش و یادگیری است. این مقاله با رویکردی تحلیلی-انتقادی و با مرور منابع علمی معتبر فارسی و بین المللی، به بررسی عمیق فرصت ها، چالش ها و تهدیدهای ناشی از ادغام هوش مصنوعی در آموزش می پردازد.یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی از طریق یادگیری شخصی سازی شده، ارزیابی هوشمند، تحلیل پیش بینانه و دسترسی عادلانه به منابع آموزشی، می تواند به افزایش کارایی، انعطاف پذیری و عدالت آموزشی منجر شود. این فناوری با آزادسازی زمان معلمان از تکالیف تکراری، فرصت بی سابقه ای برای تمرکز بر جنبه های کیفی و رابطه محور آموزش فراهم می آورد.با این حال، پژوهش حاضر هشدار می دهد که توسعه و به کارگیری هوش مصنوعی بدون توجه کافی به ملاحظات اخلاقی و انسانی، با مخاطرات جدی همراه خواهد بود. تضعیف تعاملات انسانی و اخلاق عملی، سوگیری الگوریتمی و تهدید عدالت آموزشی، نقض حریم خصوصی یادگیرندگان، شیء انگاری دانش آموزان، و ابهام در مسئولیت پذیری و پاسخگویی اخلاقی از جمله این چالش ها هستند. یک سیستم هوش مصنوعی فاقد وجدان اخلاقی، همدلی واقعی و ظرفیت قضاوت انسانی مبتنی بر ارزش ها است و نمی تواند جایگزین نقش بی بدیل معلم به عنوان الگو و راهنمای اخلاقی شود.نتیجه اصلی این پژوهش تاکید بر ضرورت اتخاذ رویکرد «همزیستی اخلاق محور انسان و هوش مصنوعی» در آموزش است. در این چارچوب پیشنهادی، هوش مصنوعی در نقش دستیار و مکمل معلم عمل می کند و نه جایگزین او. سه اصل بنیادین این چارچوب عبارتند از: (۱) هوش مصنوعی به عنوان ابزار توانمندسازی معلمان، (۲) تاکید بر اخلاق پروری و پرورش انسان چندبعدی در برنامه درسی، و (۳) حکمرانی شفاف و مسئولانه فناوری با وضع قوانین محکم برای شفافیت الگوریتم، حفاظت از داده ها و رفع سوگیری.در نهایت، این مقاله نتیجه می گیرد که آینده مطلوب آموزش در همکاری متعادل و خردمندانه بین انسان و فناوری رقم خواهد خورد. تحقق این چشم انداز نیازمند سرمایه گذاری بر آموزش معلمان، توسعه سواد اخلاقی دیجیتال و گفتمان عمومی مستمر درباره ارزش های انسانی در عصر دیجیتال است. تنها با این نگاه جامع و آینده نگر می توان از ظرفیت های تحول آفرین هوش مصنوعی در خدمت تعالی آموزش و پرورش انسانی تر و اخلاقی تر بهره برد

کلیدواژه ها:

متعادل ، همزیستی ، اخلاق محور ، ظرفیت ، چالش ، عدالت آموزشی ، تعاملات ، الگوریتمی