تحلیل محتوای کتاب های درسی فارسی ابتدایی از منظر توجه به مهارت های زندگی

امروزه آموزش مهارت های زندگی به عنوان یکی از مولفه های اساسی در تربیت شهروندانی مسئول، خلاق و توانمند در مواجهه با چالش های فردی و اجتماعی شناخته می شود. کتاب های درسی، به ویژه در مقطع ابتدایی، مهم ترین رسانه آموزشی و بستری کلیدی برای القا و تمرین این مهارت ها محسوب می شوند. هدف این پژوهش، تحلیل میزان و چگونگی توجه به مهارت های زندگی در محتوای کتاب های درسی فارسی دوره ابتدایی است. روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه کتابخانه ای و مرور نظام مند کتاب های فارسی اول تا ششم ابتدایی (چاپ ۱۴۰۲) گردآوری شده است. تجزیه و تحلیل محتوا بر اساس چارچوب ده گانه مهارت های زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHO) شامل مهارت های خودآگاهی، همدلی، ارتباط موثر، روابط بین فردی، تصمیم گیری، حل مسئله، تفکر خلاق، تفکر انتقادی، مقابله با هیجان ها و مقابله با استرس انجام شد. یافته های کلیدی نشان می دهد که اگرچه در کتاب های فارسی به برخی مهارت ها مانند همدلی، روابط بین فردی و تفکر خلاق، عمدتا از طریق داستان ها و شعرها، توجه نسبی شده است، اما مهارت های عملیاتی و شناختی مانند حل مسئله، تصمیم گیری، تفکر انتقادی و مقابله با استرس به صورت صریح، نظام مند و کاربردی مورد غفلت واقع شده اند. محتوا بیشتر جنبه ترغیبی و توصیفی دارد و فاقد تمرین های عملی، موقعیت های چالشی واقع نما و راهنمای روشن برای تمرین مهارت ها توسط دانش آموز است. در نتیجه، می توان گفت کتاب های فارسی دوره ابتدایی در وضعیت کنونی، با وجود پتانسیل بالا، نتوانسته اند به طور جامع و موثر به آموزش مهارت های زندگی بپردازند. این امر بازنگری در محتوا، تدوین فعالیت های عملی و کاربردی تر و تلفیق صریح مهارت های زندگی در سرفصل ها و اهداف آموزشی را ضروری می سازد.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، کتاب درسی فارسی ، دوره ابتدایی ، مهارت های زندگی ، آموزش ابتدایی.