تبیین فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی با محوریت نقش «معلم-مربی» در اندیشه شهید مرتضی مطهری و پیامدهای تربیتی آن

این پژوهش با هدف تبیین مبانی فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی با تمرکز بر نقش محوری «معلم» به مثابه «مربی» از منظر شهید مرتضی مطهری انجام شده است. مسئله اصلی، کاستی های رویکردهای آموزشی صرفا انتقال محور و غفلت از بعد هدایتی-تربیتی معلم در نظام های آموزشی معاصر است. اهمیت پژوهش، احیای الگوی جامع «معلم-مربی» مبتنی بر اندیشه اسلامی برای پاسخگویی به نیازهای چندبعدی متربی است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و مرور نظام مند آثار شهید مطهری و دیگر منابع مرتبط است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در منظومه فکری مطهری، تعلیم و تربیت اسلامی بر پایه نظریه «فطرت» استوار است و هدف غایی آن، شکوفایی استعدادهای ذاتی انسان و هدایت او به سوی قرب الهی است. در این مکتب، معلم تنها انتقال دهنده دانش نیست، بلکه به عنوان «مربی» وارث رسالت پیامبران، نقش هدایت، تزکیه و همراهی همه جانبه متربی را بر عهده دارد. این نقش، متضمن کارکردهای چندگانه ای از جمله: ایجاد انگیزه درونی بر پایه فطرت حقیقت جوی انسان، تسهیل مشارکت فعال از طریق روش های گفتگومحور، تحقق یادگیری عمیق از رهگذر پیوند «علم» و «عمل»، اثرگذاری بر نگرش متربی با تکیه بر سرمشق گیری، هدایت فرآیند رشد با محوریت اصل «هدایت خواهی» فطری، و پاسخگویی به تفاوت های فردی بر مبنای شناخت مراتب استعدادی است. نتیجه گیری حاکی از آن است که بازخوانی این دیدگاه، نه تنها الگویی اصیل برای نظام تربیتی ارائه می دهد، بلکه چالش های مهمی را در حوزه های گزینش و تربیت معلمان، بازتعریف رابطه معلم و متربی، و طراحی برنامه های درسی یکپارچه پیش رو می نهد. آینده پژوهی در این عرصه مستلزم تدوین برنامه های عملیاتی برای تجلی نقش مربی گری در فضای آموزشی امروز است.

کلیدواژه ها:

فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ، شهید مرتضی مطهری ، معلم-مربی ، نظریه فطرت ، تربیت دینی ، نقش های تربیتی