بررسی تاثیر آموزش مهارت های خودشناسی و هویت یابی بر کاهش سردرگمی، اضطراب و رفتارهای پرخطر در دانش آموزان

دوران کودکی متاخر و به ویژه نوجوانی، به عنوان یکی از حساس ترین مراحل رشد انسان، دوره ای است که فرد در آن به طور هم زمان با تغییرات زیستی، شناختی، هیجانی و اجتماعی گسترده ای روبه رو می شود و تلاش می کند به درکی منسجم و پایدار از «خود» دست یابد. در این میان، ناتوانی در شناخت صحیح ویژگی های فردی، هیجانات، ارزش ها، توانمندی ها و اهداف شخصی می تواند به شکل گیری سردرگمی هویتی، احساس بی معنایی، اضطراب، تزلزل روانی و در مواردی گرایش به رفتارهای پرخطر منجر شود؛ پدیده هایی که پیامدهای منفی آن ها نه تنها بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان، بلکه بر سلامت روانی، روابط اجتماعی و آینده فردی و اجتماعی آنان نیز تاثیرگذار است. خودشناسی به عنوان یکی از بنیادی ترین مولفه های رشد شخصیت، نقش محوری در آگاهی فرد از ابعاد مختلف وجودی خود ایفا می کند. دانش آموزی که بتواند هیجانات خود را بشناسد، نقاط قوت و ضعف خویش را درک کند، ارزش ها و باورهای شخصی اش را بازشناسد و نسبت به نیازها و علایق واقعی خود آگاهی پیدا کند، از ظرفیت بیشتری برای سازگاری روانی، تصمیم گیری آگاهانه و مقابله موثر با فشارهای محیطی برخوردار خواهد بود. در مقابل، فقدان مهارت های خودشناسی زمینه ساز آشفتگی درونی، کاهش عزت نفس، اضطراب مزمن و ناتوانی در مدیریت موقعیت های تنش زا می شود؛ شرایطی که می تواند دانش آموزان را به سمت انتخاب های ناسالم و رفتارهای پرخطر سوق دهد.هویت یابی نیز به عنوان فرآیندی پویا و تدریجی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری احساس انسجام روانی و ثبات شخصیتی دارد. هویت، چارچوبی است که فرد از طریق آن به پرسش های اساسی درباره «که هستم»، «چه می خواهم» و «جایگاه من در جامعه چیست» پاسخ می دهد. زمانی که این فرآیند به درستی هدایت نشود یا تحت تاثیر عوامل مخرب محیطی قرار گیرد، دانش آموزان ممکن است دچار سردرگمی هویتی شوند؛ حالتی که با ناپایداری هیجانی، اضطراب، احساس بی هدفی و گرایش به الگوهای رفتاری پرخطر همچون پرخاشگری، مصرف مواد، رفتارهای پرریسک اجتماعی یا کناره گیری افراطی از فعالیت های سالم همراه است. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی تاثیر آموزش مهارت های خودشناسی و هویت یابی بر کاهش سردرگمی، اضطراب و رفتارهای پرخطر در دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که آموزش مهارت های خودشناسی و هویت یابی با تقویت شناخت دقیق از خود و تثبیت هویت فردی، به طور موثر می تواند زمینه کاهش سردرگمی، اضطراب و گرایش به رفتارهای پرخطر در دانش آموزان را فراهم کرده و سلامت روانی و اجتماعی آنان را بهبود بخشد. این مهارت ها ضمن افزایش تاب آوری روانی و توانمندی مقابله ای، نقش کلیدی در رشد شخصیت متعادل و مسئولیت پذیر ایفا می کنند.

کلیدواژه ها:

مهارت خودشناسی ، هویت یابی ، سردرگمی ، اضطراب ، دانش آموزان