تحلیل و تبیین جایگاه مهارت های قرن بیست ویکم در ساختار کتب درسی نوین؛ گذار از حافظه محوری به شایستگی محوری

چکیدهدر هزاره سوم، نظام های آموزشی با چالشی بنیادین مواجه هستند: شکاف عمیق میان محتوای ایستا و سنتی کتب درسی و نیازهای پویا و پیچیده بازار کار و زندگی اجتماعی در قرن بیست ویکم. این مقاله با هدف واکاوی ضرورت و چگونگی ادغام «مهارت های ۴گانه» (تفکر انتقادی، خلاقیت، همکاری و ارتباطات) به همراه سواد دیجیتال و مهارت های زندگی در تار و پود کتب درسی نگاشته شده است. رویکرد سنتی که کتاب درسی را مخزن دانش و معلم را انتقال دهنده آن می دانست، دیگر پاسخگوی نیازهای نسل زد و آلفا نیست. این پژوهش توصیفی-تحلیلی با مرور مبانی نظری و ادبیات پژوهش، استدلال می کند که کتب درسی باید از «کتابچه های محتوا» به «سناریوهای یادگیری» تبدیل شوند. ادغام مهارت هایی نظیر حل مسئله پیچیده، سواد رسانه ای، انعطاف پذیری شناختی و مسئولیت پذیری اجتماعی در متن، تصاویر و فعالیت های کتب درسی، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای بقای کارآمدی نظام آموزشی است. نتایج نشان می دهد که تغییر رویکرد از «دانش محوری» به «شایستگی محوری» نیازمند بازنگری اساسی در فلسفه تالیف کتب درسی، روش های ارزشیابی و نقش معلم است.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: مهارت های قرن ۲۱ ، برنامه درسی ، کتب درسی ، تفکر انتقادی ، سواد دیجیتال ، شایستگی محوری ، نظام آموزشی ایران.