بررسی بازتاب مولفه های بنیادین آیین بودیسم در اشعار کلیم کاشانی

پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–تطبیقی به بررسی بازتاب مولفه های بنیادین آیین بودیسم در اشعار کلیم کاشانی، شاعر برجسته سبک هندی در سده یازدهم هجری، می پردازد. کلیم کاشانی به عنوان یکی از چهره های شاخص ادبیات فارسی در شبه قاره هند، در بستری فرهنگی و دینی زیسته است که تعامل و هم نشینی سنت های فکری و عرفانی گوناگون، از جمله اسلام، هندوئیسم و بودیسم، در آن امری رایج بوده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا و چگونه برخی از آموزه های بنیادین بودایی، نظیر ناپایداری هستی (آنیچا)، نفی ذات مستقل (آناتا)، رنج به عنوان حقیقت بنیادین وجود (دوکه)، قانون کارما و شفقت (کارونا)، در ساختار معنایی و تصویری اشعار کلیم کاشانی بازتاب یافته اند. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اشعار منتخب از دیوان کلیم کاشانی و تفسیر تطبیقی مفاهیم عرفانی آن ها با آموزه های اساسی آیین بودیسم است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه کلیم کاشانی به صراحت از مفاهیم بودایی نام نمی برد، اما برخی از مضامین محوری شعر او، به ویژه در حوزه ناپایداری جهان، نفی خودبنیادی انسان، فناپذیری هستی و تاکید بر شفقت و رهایی، با مفاهیم بنیادین تفکر بودایی هم پوشانی معناداری دارد. این هم پوشانی را می توان حاصل فضای فکری و فرهنگی چنددینی شبه قاره هند و تاثیر غیرمستقیم سنت های شرقی بر عرفان و شعر فارسی دانست. پژوهش حاضر می کوشد با ارائه تحلیلی مستند و روشمند، افق تازه ای در مطالعات عرفان تطبیقی و بررسی تعامل ادیان در شعر فارسی بگشاید.

کلیدواژه ها:

کلیم کاشانی ، عرفان تطبیقی ، آیین بودیسم ، آناتا ، آنیچا ، کارما ، سبک هندی ، شعر فارسی