بررسی بازتاب مولفه های بنیادین آیین بودیسم در اشعار محمد داراشکوه

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی بازتاب مولفه های بنیادین آیین بودیسم در اشعار محمد داراشکوه می باشد. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و رویکرد تطبیقی، اشعار و متون عرفانی به بررسی تطبیقی تاثیرات و تجلی مفاهیم کلیدی اندیشه بودایی در شعر عرفانی محمد داراشکوه، شاهزاده و عارف بزرگ دوره گورکانی هند، می پردازد. در پژوهش حاضر، مفهوم اصول آموزه های بودا و وابسته های آن در دیوان اشعار محمد داراشکوه، مورد بررسی قرار گرفت. دلیل انتخاب اشعار داراشکوه این است که محمد داراشکوه از بزرگترین شاعران عهد صفوی بوده و داری دیوان اشعار می باشد و از طرفی به علت حضور و نزدیکی و ارتباط با آیین هند و بودا، احتمال تاثیرپذیری از آموزه ها و آیین بودیسم در اشعار خویش را دارا می باشد. لذا مفاهیم اصول و آموزه های بودا که در برخی ابیات یافت شود، جمع آوری گردیده و سپس بعد از طبقه بندی به استنباط آنها اقدام شد. با وجود تمرکز عمده تحقیقات بر سنت های هندو-اسلامی در عرفان داراشکوه، به نظر می رسد که عناصری بنیادین از آموزه های بودایی، به ویژه در مفاهیمی چون نفی ذات (آناتا)، فنای هستی، و اهمیت دلسوزی (کارونا)، در اشعار وی بازتاب یافته اند. یافته ها نشان می دهد که ساختار دیالکتیکی عرفان داراشکوه، که از سنتی سامی-هندی نشات گرفته، به طرز شگفت انگیزی با آموزه های بودایی در خصوص ماهیت گذرا و غیرذاتی واقعیت هم راستا است. این همسویی نشان دهنده محیط فکری غنی شبه قاره هند و امکان هم زیستی و تبادل مفاهیم عرفانی میان ادیان است.

کلیدواژه ها:

محمد داراشکوه ، عرفان تطبیقی ، اندیشه بودایی ، فنا ، آناتا ، کارما ، عرفان هندوی-اسلامی