طبیعت در شعر هوشنگ ابتهاج (ه.ا. سایه)

طبیعت یکی از مولفه های بنیادین در شعر معاصر فارسی است که در آثار برخی شاعران، فراتر از کارکرد توصیفی، به ابزاری برای بیان اندیشه، احساس و دلالت های اجتماعی تبدیل می شود. هوشنگ ابتهاج (ه.ا. سایه) از جمله شاعرانی است که طبیعت در شعر او نقشی محوری و چندلایه ایفا می کند. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل جلوه ها و کارکردهای طبیعت در شعر ابتهاج و تبیین نسبت آن با عاطفه، نمادپردازی و نگاه اجتماعی شاعر است. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر مطالعه متون شعری ابتهاج، به ویژه مجموعه هایی چون سراب، شبگیر، سیاه مشق و تاسیان انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که طبیعت در شعر سایه، در سه سطح عمده قابل بررسی است: نخست، طبیعت اقلیمی که بازتاب دهنده زیست بوم و تجربه زیسته شاعر است؛ دوم، طبیعت عاطفی و رمانتیک که در خدمت بیان احساساتی چون عشق، اندوه، انتظار و امید قرار می گیرد؛ و سوم، طبیعت نمادین که به عنوان زبانی غیرمستقیم برای انتقال مفاهیم اجتماعی و تاریخی به کار می رود (محمدی و کولیوند، ۱۳۹۰؛ باباصفری و محمدپور، ۱۳۹۴). نتیجه این پژوهش نشان می دهد که ابتهاج با بهره گیری خلاقانه از عناصر طبیعی، توانسته است پیوندی عمیق میان طبیعت، انسان و جامعه برقرار سازد و طبیعت را به یکی از ارکان معناپردازی در شعر خود تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

هوشنگ ابتهاج (ه.ا. سایه) ، طبیعت ، شعر معاصر فارسی ، نمادپردازی ، تصویرپردازی شاعرانه