پارادوکس زبان مادری؛ واکاوی عمیق ریشه ها و علل چندوجهی ضعف تحصیلی دانش آموزان پایه هفتم در درس ادبیات فارسی

چکیده ادبیات فارسی به عنوان حامل هویت ملی، تاریخی و مذهبی ایرانیان، همواره جایگاه رفیعی در نظام آموزشی کشور داشته است. با این وجود، پارادوکسی آشکار در کلاس های درس دوره متوسطه اول، به ویژه پایه هفتم، مشاهده می شود: دانش آموزانی که زبان فارسی را به عنوان زبان اول و مادری خود به دنیا آورده اند و در زندگی روزمره از آن برای برقراری ارتباط سود می برند، در مواجهه با درس رسمی ادبیات فارسی دچار چالش های جدی، افت تحصیلی و ناکارآمدی می شوند. این پژوهش با رویکردی کیفی-توصیفی و با بهره گیری از نظریه های زبان شناسی کاربردی، روان شناسی تربیتی و برنامه ریزی درسی، به کالبدشکافی این پدیده می پردازد. فرضیه اصلی این مقاله آن است که ضعف دانش آموزان در ادبیات پایه هفتم، تابعی از شکاف ساختاری میان «زبان محاوره ای» و «زبان استاندارد/ادبی»، ضعف های مزمن در سواد پایه ورودی از دوره ابتدایی، تغییرات پارادایم آموزشی در کتاب های جدید مبتنی بر سند تحول بنیادین، ویژگی های روان شناختی خاص دوران نوجوانی و ناکارآمدی روش های سنتی تدریس است. این مقاله نشان می دهد که زبان مادری بودن فارسی، تضمینی برای تسلط بر مهارت های تحلیلی و زیبایی شناسانه ادبیات نیست و یادگیری ادبیات یک فرآیند «آگاهانه» و «صناعی» است که نیازمند آموزش رسمی، تمرین نظام مند و تغییر نگرش در نهاد مدرسه و خانواده است. در نهایت، راهکارهای عملی و سیاستی برای برون رفت از این بحران ارائه شده است

کلیدواژه ها:

ادبیات فارسی ، پایه هفتم ، ضعف تحصیلی ، زبان مادری ، شکاف محاوره و نوشتار ، سواد پایه ، سند تحول بنیادین ، روان شناسی نوجوانی ، روش های تدریس فعال ، ارزشیابی توصیفی