آموزش مهارت های فراشناخت: کمک به دانش آموزان برای «یادگیری چگونه یادگرفتن»

در دنیای پرشتاب و مملو از اطلاعات امروز، یادگیری صرف محتواهای درسی کافی نیست. آنچه دانش آموزان را برای یادگیری مادام العمر و موفقیت در قرن بیست ویکم مجهز می کند، تسلط بر مهارت های فراشناخت یا به عبارت دیگر، توانایی «یادگیری چگونه یادگرفتن» است. این مقاله با تمرکز بر ضرورت آموزش صریح و مستقیم مهارت های فراشناختی در محیط های آموزشی، به بررسی مبانی نظری، راهبردهای عملی و تاثیرات آن بر عملکرد تحصیلی و رشد فردی دانش آموزان می پردازد.مهارت های فراشناخت شامل سه حوزه کلی است: فرایندهای برنامه ریزی (هدف گذاری، پیش بینی و انتخاب راهبرد)، نظارت و کنترل (پایش پیشرفت، ارزیابی درک مطلب و تنظیم سرعت یادگیری) و ارزیابی (بازاندیشی در مورد اثربخشی راهبردها و فرایندهای به کار گرفته شده). این مهارت ها به دانش آموزان کمک می کنند تا از فرایندهای ذهنی خود آگاه شده، بر یادگیری خویش مدیریت فعالانه داشته باشند و از وابستگی به معلم و محیط آموزشی کاسته شود.در این مقاله پس از مرور مبانی نظری فراشناخت، راهکارهای عملی و کاربردی برای تدریس این مهارت ها در کلاس درس ارائه می شود. از جمله این راهکارها می توان به استفاده از سوالات فراشناختی، آموزش خلاصه نویسی و خودتوضیح دهی، به کارگیری یادداشت برداری بازتابی، طراحی خودارزیابی های ساختاریافته و اجرای گفت وگوهای فراشناختی اشاره کرد. تاکید اصلی بر این است که این راهبردها باید به صورت درهم تنیده با محتوای درسی و در بستر فعالیت های آموزشی روزمره آموزش داده شوند.یافته ها حاکی از آن است که آموزش فراشناخت نه تنها منجر به بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش انگیزه درونی و تقویت perseverence (پشتکار) می شود، بلکه مهارت های حیاتی مانند تفکر نقاد، حل مسئله و خودتنظیمی را نیز پرورش می دهد. در نتیجه، دانش آموزانی که از مهارت های فراشناختی بهره می برند، تبدیل به یادگیرندگانی مستقل، انعطاف پذیر و خودراهبر می شوند که قادرند چالش های یادگیری جدید را با کارایی بیشتری مدیریت کنند.این مقاله نتیجه می گیرد که تغییر نقش معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر فراشناخت، یک تحول ضروری در آموزش مدرن است. گنجاندن صریح آموزش مهارت های فراشناختی در برنامه های درسی، سرمایه گذاری بر آینده ای است که در آن دانش آموزان نه تنها می دانند، بلکه می دانند چگونه بیاموزند، تفکر کنند و رشد کنند.

کلیدواژه ها:

فراشناخت ، یادگیری چگونه یادگرفتن ، خودتنظیمی در یادگیری ، راهبردهای فراشناختی ، آموزش مهارت های تفکر ، یادگیرنده خودراهبر.