مطالعه تطبیقی آموزش مهارت های تفکر نقاد در نظام آموزشی ایران

هدف اصلی این پژوهش، انجام مطالعه تطبیقی آموزش مهارت های تفکر نقاد در نظام آموزشی ایران است. تفکر نقاد به عنوان یکی از کلیدی ترین مهارت های شناختی در قرن بیست و یکم، توانایی تحلیل، ارزیابی و استدلال منطقی درباره اطلاعات و موقعیت هاست و نقش مهمی در تربیت شهروندان آگاه، تصمیم گیرندگان مستقل و یادگیرندگان مادام العمر دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تالیفی و با رویکرد تطبیقی انجام شده است. ابتدا جایگاه، اهداف و روش های آموزش تفکر نقاد در اسناد بالادستی، برنامه درسی و کتاب های درسی ایران مورد تحلیل قرار گرفته است. سپس با انتخاب چند کشور پیشرو در این زمینه به عنوان نمونه های مقایسه ای (همچون کانادا، استرالیا، فنلاند و سنگاپور)، رویکردها و الگوهای آموزش تفکر نقاد در آن ها بررسی شده است. بر اساس تحلیل تطبیقی، یافته ها نشان می دهد که در ایران، علی رغم تاکید بر پرورش تفکر و تعقل در اسنادی مانند سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی، آموزش تفکر نقاد به صورت صریح، نظام مند و یکپارچه در برنامه درسی گنجانده نشده است و عمدتا به صورت ضمنی و پراکنده مورد توجه قرار گرفته است. در مقابل، در کشورهای پیشرو، این مهارت به صورت یک هدف صریح و فرادانشگاهی، در همه عناصر برنامه درسی (اهداف، محتوا، روش تدریس، ارزشیابی) تلفیق شده و با روش های فعال و مساله محور آموزش داده می شود. چالش های اصلی در نظام آموزشی ایران شامل: غلبه رویکرد انتقال محفوظات، حجم زیاد محتوای درسی، نبود آموزش معلمان در این حوزه، تمرکز بر ارزشیابی های کمی مبتنی بر حفظیات، و عدم وجود برنامه درسی مجزا یا ادغام شده منسجم برای تفکر نقاد است. در پایان، با توجه به یافته های تطبیقی، راهکارهایی برای بهبود وضعیت آموزش تفکر نقاد در ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

تفکر نقاد ، مطالعه تطبیقی ، نظام آموزشی ایران ، برنامه درسی ، مهارت های شناختی ، تلفیق برنامه درسی