تفکر انتقادی در عصر اطلاعات نادرست و اخبار جعلی: واکسیناسیون ذهنی در برابر اپیدمی دروغ

چکیدهدر طلوع هزاره سوم، بشریت با پارادوکسی غریب مواجه شده است: دسترسی بی سابقه به اقیانوس اطلاعات، همزمان با غرق شدن در مرداب اخبار جعلی و اطلاعات گمراه کننده. این وضعیت که مجمع جهانی اقتصاد از آن به عنوان «اینفودمیک» یا همه گیری اطلاعاتی یاد می کند، تهدیدی وجودی برای دموکراسی، سلامت عمومی و انسجام اجتماعی است. مقاله پیش رو با رویکردی تحلیلی و میان رشته ای، به واکاوی جایگاه «تفکر انتقادی» به عنوان حیاتی ترین مهارت شناختی قرن بیست و یکم می پردازد. این نوشتار با عبور از تعاریف سنتی، تفکر انتقادی را نه صرفا یک مهارت آکادمیک، بلکه به مثابه نوعی «دفاع شخصی فکری» در برابر دستکاری های الگوریتمی و جنگ های شناختی بازتعریف می کند. در هشت بخش مجزا، ماهیت عصر پسا-حقیقت، سوگیری های شناختی تسهیل کننده پذیرش دروغ، نقش مخرب اتاق های پژواک دیجیتال، و راهبردهای آموزشی برای تجهیز شهروندان به مهارت راستی آزمایی و شکاکیت سازنده مورد بررسی قرار می گیرد. با استناد به نظریات اندیشمندان تربیتی و رسانه ای ایران، استدلال می شود که نظام آموزشی باید از حافظه محوری به سمت تربیت «ذهن های پرسشگر» و «شهروندان دیجیتال مسئول» حرکت کند.

کلیدواژه ها:

کلمات کلیدی: تفکر انتقادی ، سواد رسانه ای ، اخبار جعلی ، عصر پسا-حقیقت ، سوگیری های شناختی ، تربیت شهروندی ، اینفودمیک ، الگوریتم های اجتماعی.