نقش معلم در مرزبندی شناختی انسان و هوش مصنوعی

گسترش سریع هوش مصنوعی، به ویژه در قالب ابزارهای مولد، ساختارهای سنتی یادگیری و آموزش را با چالش های بنیادین مواجه کرده است؛ چالش هایی که صرفا فناورانه نیستند، بلکه مستقیما به ماهیت شناخت، عاملیت انسانی و مسئولیت تربیتی مربوط می شوند. در این میان، کلاس درس به فضایی تبدیل شده است که در آن مرز میان «فهم انسانی» و «تولید ماشینی» به سرعت در حال محوشدن است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که در چنین شرایطی، نقش معلم در تنظیم و مرزبندی شناختی میان انسان و هوش مصنوعی چگونه بازتعریف می شود و چه پیامدهایی برای کیفیت یادگیری، عدالت آموزشی و اخلاق تربیتی به همراه دارد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی توصیفی و با هدف تبیین عمیق این پدیده نوظهور انجام شده است. داده ها از طریق مشاهده هدفمند موقعیت های آموزشی، یادداشت های میدانی، بازتاب های تحلیلی پژوهشگر و مرور هدفمند ادبیات فارسی معتبر گردآوری شده اند. تحلیل داده ها به صورت توصیف تحلیلی پیوسته و بدون کدگذاری نظام مند انجام شده است تا امکان فهم زمینه مند کنش حرفه ای معلم فراهم شود.یافته های پژوهش نشان می دهد که در غیاب مرزبندی شناختی آگاهانه، استفاده از هوش مصنوعی می تواند به وابستگی شناختی دانش آموزان، تضعیف تفکر انتقادی و کاهش عاملیت یادگیرنده منجر شود. در مقابل، معلمانی که به طور فعال حدود و شیوه های استفاده از هوش مصنوعی را تنظیم می کنند، قادرند این فناوری را به ابزاری برای تعمیق یادگیری، تقویت بازاندیشی و ارتقای گفت وگوی علمی تبدیل کنند. همچنین نتایج نشان می دهد که نقش معلم در تعدیل نابرابری های ناشی از دسترسی نابرابر به فناوری و در نهادینه سازی ملاحظات اخلاقی و حریم داده، نقشی تعیین کننده است. هوش مصنوعی نه جایگزین معلم، بلکه عرصه ای تازه برای بروز قضاوت حرفه ای، مسئولیت اخلاقی و عاملیت تربیتی معلم است. «مرزبندی شناختی» به عنوان یک شایستگی نوین حرفه ای، می تواند چارچوبی مفهومی برای هدایت آموزش در عصر هوش مصنوعی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

مرزبندی شناختی ، هوش مصنوعی در آموزش ، نقش معلم ، عاملیت یادگیرنده