نقش برنامه درسی و فرهنگ مدرسه در شکل گیری هویت و ارزش های اجتماعی نسل نوجوان

برنامه درسی و فرهنگ مدرسه به عنوان دو مولفه اساسی در نظام آموزشی، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به هویت و ارزش های اجتماعی نسل نوجوان ایفا می کنند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم برنامه درسی رسمی و پنهان و نیز فرهنگ حاکم بر مدرسه بر فرآیند هویت یابی و درونی سازی ارزش های اجتماعی در دانش آموزان نوجوان انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی اجرا گردید. داده ها از طریق مطالعه اسنادی، مشاهده مشارکتی در محیط های مدرسه ای و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با دانش آموزان، معلمان و مدیران گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون صورت گرفت. یافته ها نشان داد که محتوای برنامه درسی، به ویژه دروس علوم انسانی و اجتماعی، فضای تعاملی کلاس درس و شیوه های ارزشیابی، به صورت مستقیم بر آگاهی و نگرش دانش آموزان نسبت به هویت ملی، مذهبی و اجتماعی اثر می گذارد. همچنین، فرهنگ مدرسه شامل قوانین، روابط قدرت، مناسبات اجتماعی میان اعضا و آیین ها، به عنوان برنامه درسی پنهان، نقش قدرتمندی در انتقال و بازتولید ارزش هایی همچون مسئولیت پذیری، احترام، تعاون و عدالت طلبی دارد. مشخص شد که هماهنگی و سازگاری میان پیام های برنامه درسی رسمی و فرهنگ مدرسه، موجب تقویت و تسهیل هویت یابی مثبت و پایدار می شود، در حالی که ناهماهنگی میان این دو می تواند موجب سردرگمی، تعارض هویتی و بیگانگی اجتماعی گردد. نتایج پژوهش بر ضرورت بازنگری هوشمندانه در طراحی برنامه های درسی و اصلاح فرهنگ سازمانی مدارس به منظور تربیت نوجوانانی با هویت منسجم و ارزش های اجتماعی مسئولانه تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، فرهنگ مدرسه ، هویت ، ارزش های اجتماعی ، نوجوانان.