توسعه مهارت های حل مسئله در دانش آموزان ابتدایی: رویکردهای نوین

مهارت حل مسئله، به عنوان یکی از ستون های بنیادین شایستگی های لازم برای زندگی و یادگیری در قرن بیست و یکم، نقشی حیاتی در توانمندسازی دانش آموزان برای مواجهه موثر با چالش های پیچیده فردی، تحصیلی و اجتماعی ایفا می کند. دوره ابتدایی، به عنوان حساسترین مقطع برای شکل گیری و نهادینه سازی این مهارت، نیازمند برنامه ریزی آموزشی هدفمند و به کارگیری رویکردهای نوین است که از حافظه محوری صرف فراتر رفته و بر فرآیندهای تفکر انتقادی، خلاق و راهبردی تاکید نمایند. این مقاله با هدف مرور نظام مند و تحلیلی رویکردهای نوین در توسعه مهارت حل مسئله دانش آموزان ابتدایی، با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به یافته های پژوهشی معتبر بین المللی نگاشته شده است. یافته ها حاکی از آن است که رویکردهایی مانند آموزش مبتنی بر مسئله (PBL)، یادگیری مبتنی بر پروژه (PrBL)، پرورش تفکر طراحی (Design Thinking)، بازی های جدی (Serious Games) و یادگیری مشارکتی، با ایجاد بستری فعال، زمینه محور و دانش آموز-محور، به طور معناداری در تقویت مراحل شناسایی مسئله، طرح راه حل، اجرا و ارزیابی در کودکان موثرند. این رویکردها با درگیر ساختن فراگیران در موقعیت های واقعی یا شبه واقعی، تقویت تاب آوری در برابر شکست، پرورش کنجکاوی و تشویق به هم اندیشی، زیرساخت شناختی و عاطفی لازم برای حل مسائل پیچیده را ایجاد می کنند. با این حال، اجرای موفق این رویکردها با چالش هایی چون محدودیت زمان درسی، کمبود منابع آموزشی مناسب، نیاز به توسعه حرفه ای معلمان، نگرانی درباره پوشش محتوای درسی و سیستم های ارزشیابی سنتی روبروست. غلبه بر این چالش ها مستلزم تغییر نگرش سیستمی، بازنگری در برنامه درسی، توانمندسازی معلمان و طراحی فضای فیزیکی و عاطفی حمایت گر است. در نتیجه، تلفیق هوشمندانه این رویکردهای نوین با اهداف برنامه درسی ملی، نه تنها مهارت حل مسئله را ارتقا می دهد، بلکه به پرورش شهروندانی خلاق، منتقد و توانمند برای زندگی در جامعه ای پویا و پیچیده منجر خواهد شد.

کلیدواژه ها:

مهارت حل مسئله ، دانش آموزان ابتدایی ، رویکردهای نوین آموزشی ، آموزش مبتنی بر مسئله (PBL) ، تفکر طراحی ، بازی های جدی ، یادگیری مشارکتی ، شایستگی قرن بیست و یکم