آموزش و پرورش و مدیریت همه جانبه

در پهنه متلاطم و به شدت پیچیده عرصه آموزش و پرورش معاصر، که در آن عوامل متعدد درون سازمانی و برون سازمانی در تعاملی پویا و اغلب غیرخطی بر یکدیگر تاثیر می گذارند، رویکردهای سنتی مدیریت مبتنی بر کنترل متمرکز، تفکیک بخشی و نگاه خطی-علی به مسائل، به شدت ناکارآمد و حتی زیان بار جلوه می کنند. این مقاله، با بهره گیری از گزاره های تحلیلی طولانی، در پی تبیین این انگاره است که تنها راهبرد ممکن برای هدایت این نظام پیچیده و حساس، گذار به سمت مدیریت همه جانبه است؛ پارادایمی که آموزش و پرورش را نه به عنوان مجموعه ای از بخش های مجزا (اداری، مالی، آموزشی، پرورشی، پژوهشی، فناوری)، بلکه به منزله یک کل یکپارچه، زنده و سیستمی می نگرد که موفقیت آن در گرو تعادل، هماهنگی و هم جهنگی تمامی اجزای آن در راستای یک ماموریت مشترک است. این مدیریت، مستلزم نگاهی فرابخشی، راهبردی، مشارکتی و آینده نگر است که بتواند میان ابعاد گوناگون کیفی و کمی، منابع انسانی و مادی، نیازهای فردی و اجتماعی، و الزامات حال و آینده، پیوندی خردمندانه و پویا برقرار سازد. یافته ها حاکی از آن است که تحقق مدیریت همه جانبه، منوط به ایجاد هماهنگی استراتژیک بین سطوح خرد (کلاس درس)، میانی (مدرسه) و کلان (نظام ملی) و نیز درهم تنیدن مولفه های پنجگانه سیاست گذاری، برنامه ریزی، سازماندهی، رهبری و ارزیابی در یک چارچوب منسجم است. با این حال، این گذار با چالش های ساختاری و فرهنگی عظیمی روبروست: سلطه تفکر بخشی و موازی کاری، فقدان نظام اطلاعاتی یکپارچه و داده محور، تمرکززدایی ناقص و ناهماهنگ، کمبود مدیران دارای تفکر سیستمی و راهبردی، و مقاومت در برابر اشتراک اطلاعات و قدرت. این مقاله، پس از تشریح این موانع، راهکارهایی را ارائه می دهد که بر اساس تدوین سند چشم انداز و نقشه راه جامع، استقرار نظام مدیریت دانش و اطلاعات یکپارچه (EMIS)، تقویت رهبری آموزشی تحول آفرین در تمام سطوح، و ایجاد سازوکارهای حکمرانی مشارکتی با حضور همه ذی نفعان استوارند. غایت نهایی، خلق نظامی یادگیرنده، انعطاف پذیر و پاسخگو است که در آن تمامی اجزا در خدمت یک هدف غایی—یعنی تربیت انسان های سالم، دانا، توانا و مسئول—همسو شده باشند.

کلیدواژه ها:

مدیریت همه جانبه آموزش و پرورش ، تفکر سیستمی ، یکپارچگی مدیریتی ، حکمرانی آموزشی ، رهبری راهبردی ، نظام اطلاعاتی مدیریت آموزش (EMIS) ، هماهنگی فرابخشی ، مدیریت مبتنی بر داده ، توسعه پایدار آموزشی ، پیچیدگی.