نقش مدارس در پایش و ارتقای سلامت روان دانش آموزان: از شناسایی تا مداخله

این مقاله به بررسی نقش حیاتی، چندلایه و مسئولانه ی مدارس در ایجاد یک نظام جامع پایش، پیشگیری و مداخله در حوزه سلامت روان دانش آموزان می پردازد. با پذیرش این فرض که مدرسه، پس از خانواده، نافذترین و گسترده ترین بستر دسترسی به کودکان و نوجوانان است و نقشی فراتر از آموزش صرف علوم شناختی را عهده دار است، این پژوهش بر آن است تا مدلی نظام مند از «شناسایی زودهنگام» تا «مداخله ی موثر» را ترسیم نماید. مقاله بر این اصل استوار است که سلامت روان، زیربنای ضروری برای تحقق یادگیری، رشد اجتماعی و دستیابی به آمادگی لازم برای زندگی بزرگسالی است و مدارس نمی توانند در قبال آن بی تفاوت باشند. در این مسیر، مولفه های کلیدی شامل ایجاد محیطی حمایتگر و غیرقضاوتی، آموزش سواد سلامت روان به تمامی ذی نفعان (دانش آموزان، معلمان، والدین)، طراحی سازوکارهای غربالگری علمی و اخلاق مدار، و استقرار سیستم ارجاع و پیگیری درون سازمانی مورد تحلیل قرار می گیرد. همچنین، نقش معلمان به عنوان خط مقدم شناسایی و ارتباط، و نقش مشاور مدرسه به عنوان هسته ی تخصصی این نظام، به تفصیل بررسی می شود. مقاله در ادامه، چالش های عظیم پیش رو، از جمله انگ بیماری روانی، کمبود شدید نیروهای متخصص، نبود منابع مالی و سیاست های کلان یکپارچه، و محدودیت های اخلاقی و حریم خصوصی را برمی شمارد و برای هر یک، راهکارهای عملی مبتنی بر مشارکت جمعی و گام های تدریجی ارائه می دهد. نتیجه گیری نهایی تاکید دارد که تبدیل مدرسه به یک «محیط ارتقادهنده ی سلامت روان»، نیازمند تغییر پارادایم از رویکردی منفعلانه و انفرادی به رویکردی فعال، جمعی و نظام مند است که در آن، توجه به سلامت هیجانی دانش آموزان، بخشی تفکیک ناپذیر از ماموریت آموزشی تلقی گردد.

کلیدواژه ها:

سلامت روان دانش آموزان ، پایش و غربالگری ، مداخله ی مدرسه محور ، محیط حمایتگر ، سواد سلامت روان ، نقش معلم ، نظام ارجاع ، پیشگیری سطح اول ، چالش های اجرایی ، مدارس ارتقادهنده سلامت