پرورش کارکردهای اجرایی مغز در کلاس درس: راهبردهای عملی برای تقویت توجه، حافظه ی کاری و خودکنترلی.

در قلب فرآیند پیچیده یادگیری، پیش از آنکه مفاهیم جدید رمزگشایی شوند یا مهارت ها کسب گردند، مجموعه ای از فرآیندهای شناختی عالی و مدیریتی—موسوم به کارکردهای اجرایی مغز—شرایط عصبی-روان شناختی لازم برای پردازش موثر اطلاعات را فراهم می سازند. این کارکردها که عمدتا در قشر پیش پیشانی مغز مستقرند، شامل توجه متمرکز و پایدار، حافظه ی کاری، خودکنترلی (بازداری پاسخ)، انعطاف پذیری شناختی، و برنامه ریزی هستند و نقشه کش، مدیر اجرایی و ناظر کیفی تمام فعالیت های ذهنی محسوب می گردند. این مقاله مفصل، با بهره گیری از گزاره های تحلیلی طولانی، در پی واکاوی این ایده محوری است که پرورش نظام مند این کارکردها در بافت کلاس درس، نه یک فعالیت فوق برنامه یا مختص دانش آموزان با نیازهای ویژه، بلکه جزء لاینفک و بنیادین هر آموزش کیفی است که غایت آن، تربیت یادگیرندگانی خودتنظیم گر، تاب آور و استراتژیک است. یافته های علوم اعصاب تربیتی به وضوح نشان می دهند که این کارکردها به شدت قابل آموزش و انعطاف پذیر هستند و کیفیت آن ها پیش بین کننده قوی موفقیت تحصیلی و حتی موفقیت در زندگی بزرگسالی است. با این حال، محیط های آموزشی سنتی، اغلب نیازهای این کارکردها را نادیده می گیرند یا حتی آن ها را تحت فشار قرار می دهند؛ انتظار توجه طولانی مدت بدون وقفه، محتوای انباشته شده فراتر از ظرفیت حافظه ی کاری، و تکالیفی که مستلزم خودکنترلی پیچیده ای هستند که هنوز پرورش نیافته است. این مقاله، پس از تشریح این چالش، سه کارکرد کلیدی توجه، حافظه ی کاری و خودکنترلی را به عنوان محور اصلی مورد بررسی قرار داده و برای هر یک، مجموعه ای از راهبردهای عملی و قابل ادغام در برنامه ی درسی روزمره ارائه می دهد. این راهبردها، از تمرینات کوتاه ذهن آگاهی و بازی های شناختی ساختاریافته تا بازطراحی دستورالعمل ها، استفاده از زبان حمایت گر اجرایی و ایجاد محیط های فیزیکی-اجتماعی کم محرک و قابل پیش بینی را در بر می گیرند. هدف غایی، انتقال از کلاسی است که در آن دانش آموز صرفا مصرف کننده ی اطلاعات است، به کلاسی که در آن او به مدیر توانمند فرآیندهای ذهنی خویش تبدیل می شود.

کلیدواژه ها:

کارکردهای اجرایی ، علوم اعصاب تربیتی ، توجه ، حافظه ی کاری ، خودکنترلی ، بازداری پاسخ ، خودتنظیمی ، قشر پیش پیشانی ، راهبردهای شناختی ، کلاس درس پاسخگو.