نقش هیجان در یادگیری: چگونه می توان کلاس را به محیطی هیجان مثبت تبدیل کرد؟

در گذار تاریخی از نگرش های دوگانه انگارانه ای که عقل و هیجان را در تقابلی ابدی و غیرقابل جمع تصویر می کردند، پژوهش های نوین علوم اعصاب شناختی و روان شناسی تربیتی، پرده از پیوندی ناگسستنی و پویا میان این دو حوزه برمی دارند و نشان می دهند که هیجان، به هیچ وجه مزاحمی برای تفکر منطقی نیست، بلکه سازه ای زیربنایی و انگیزاننده اصلی دستگاه شناخت است. این مقاله، با بهره گیری از گزاره های تحلیلی طولانی، در پی واکاوی ژرف این پیوند و استنتاج اصولی برای معماری کلاس درس به عنوان اکوسیستم هیجانی-شناختی است. استدلال محوری آن است که کیفیت و ماهیت هیجانات تجربه شده در کلاس درس—اعم از لذت، کنجکاوی، حس تعلق، امید، یا در مقابل، اضطراب، خستگی، شرم و ترس—به طور مستقیم و قدرتمندی فرآیندهای عصبی توجه، رمزگذاری حافظه، انعطاف پذیری شناختی و انگیزش پایدار را تحت تاثیر قرار می دهند. بر این اساس، تبدیل کلاس به محیطی هیجان مثبت، نه یک اقدام فرعی و دل نوازانه، بلکه یک ضرورت پداگوژیک اساسی برای دستیابی به یادگیری عمیق و ماندگار است. چنین محیطی، جایی است که خطا نه به عنوان شکست، بلکه به عنوان گام ضروری جستجوی فکری قلمداد می شود، چالش ها با حس کنجکاوی و امنیت روانی همراهند، روابط انسانی بر پایه احترام و همدلی استوار است و یادگیری با حس معنا و ارتباط با زندگی عجین می گردد. یافته ها حاکی از آن است که خلق این فضا، مستلزم عبور از مدل های سنتی مبتنی بر کنترل و انفعال است و بر دگرگونی در سوگیری هیجانی معلم، طراحی فعالیت های درگیرکننده، کیفیت بازخورد، جو اجتماعی کلاس و حتی زیبایی شناسی فضای فیزیکی تکیه دارد. با این حال، این گذار با چالش هایی چون فرهزشناسی مبتنی بر فشار و رقابت، تراکم بالای درسی، کمبود آموزش مهارت های هیجانی-اجتماعی در معلمان و باورهای نادرست درباره «جدیت» آموزشی روبروست. این مقاله، پس از تشریح این موانع، راهکارهایی کاربردی و چندسطحی را پیشنهاد می دهد که بر پایه الگودهی هیجانی مثبت، طراحی مبتنی بر بازی و چالش، قصه گویی آموزشی، تمرین ذهن آگاهی و ایجاد آیین های جمعی شادی بخش استوار هستند. غایت نهایی، فراتر از انتقال محتوا، پرورش یادگیرندگانی است که نه تنها می اندیشند، بلکه برای دانستن شوق می ورزند و یادگیری را نه به عنوان وظیفه، بلکه به عنوان سفری هیجان انگیز و معنادار در مسیر شدن می نگرند.

کلیدواژه ها:

هیجان و یادگیری ، محیط هیجان مثبت ، علوم اعصاب تربیتی ، امنیت روانی ، هوش هیجانی معلم ، درگیری هیجانی ، حافظه وابسته به حالت ، خودکارآمدی ، تاب آوری تحصیلی ، شادی آموختن