وظیفه مدرسه و معلمان در تربیت دینی دانش آموزان وآشنایی آن ها با معارف دینی و اسلامی

این مقاله با رویکردی فلسفی-تربیتی و با اتکاء به مبانی نظری تعلیم و تربیت اسلامی و روانشناسی رشد دینی، به بررسی عمیق و نظام مند وظایف چندبعدی و درهم تنیده مدرسه و معلمان در فرآیند پیچیده و ظریف تربیت دینی دانش آموزان و آشنایی آنان با معارف ناب اسلامی می پردازد، و با عبور از رویکردهای تقلیلی و سطحی که تربیت دینی را منحصر به آموزش اطلاعات دینی یا برگزاری مراسم مذهبی می دانند، به تبیین الگویی جامع و یکپارچه از تربیت دینی اصیل می پردازد که در آن شناخت، عاطفه، رفتار و معنویت در تعاملی پویا و دیالکتیکی با یکدیگر قرار دارند. در این چارچوب مفهومی، مدرسه نه به عنوان نهادی صرفا آموزشی، بلکه به مثابه «زیست بوم دینی» و «جامعه کوچک ایمانی» تعریف می شود که تمام عناصر، روابط، فضاها و فرآیندهای آن باید در خدمت شکوفایی فطرت توحیدی دانش آموز و هدایت او به سوی قرب الهی قرار گیرند، و معلم نیز نه تنها انتقال دهنده اطلاعات دینی، بلکه «مرشد تربیتی»، «الگوی عملی ایمان» و «مظهر رحمت ربانی» است که با ترکیب علم و عمل، معرفت و محبت، و گفتار و رفتار، تجسم زنده معارف دینی را به نمایش می گذارد. یافته های این پژوهش نشان می دهد که وظیفه مدرسه و معلمان در تربیت دینی دارای ابعاد متعددی است که مهم ترین آنها شامل: ایجاد محیط تربیتی آکنده از ارزش های اسلامی در تمام ساحت های مدرسه (آموزشی، پرورشی، اجتماعی، فرهنگی، فیزیکی)، طراحی برنامه درسی یکپارچه ای که معارف دینی را با سایر دانش ها و مهارت ها پیوند می زند، پرورش مهارت های تفکر دینی و اندیشه ورزی نقادانه در فهم متون دینی، تقویت عواطف و احساسات مذهبی اصیل از طریق تجربه های معنوی متناسب با رشد، الگوسازی عملی ارزش های دینی در روابط و رفتارهای روزمره، پاسخگویی به پرسش ها و شبهات فکری دانش آموزان با منطق و استدلال، و همراهی و راهنمایی فردی دانش آموزان در مسیر سلوک ایمانی است. این مقاله با شناسایی چالش های جدی معاصر در مسیر تحقق این وظایف - از جمله چالش های معرفتی (شبهات جدید، نسبی گرایی)، چالش های فرهنگی (تهاجم فرهنگی، تضاد ارزشی)، چالش های روشی (کهنگی روش های تربیتی، عدم تناسب با نیازهای نسل جدید)، چالش های ساختاری (کمبود منابع، تضاد بین اهداف تربیتی و فشارهای آموزشی) و چالش های نیروی انسانی (کمبود معلمان شایسته تربیت دینی) - راهکارهای تحول آفرین و چندسطحی ارائه می دهد که بر محوریت بازاندیشی در فلسفه تربیت دینی، طراحی الگوی مدرسه دینی پویا، تربیت معلمان فقیه و مربی، تولید محتوای جذاب و عمیق، بهره گیری از روش های فعال و تجربه محور، تعامل سازنده با خانواده و جامعه، و ایجاد نظام پایش و ارزیابی کیفی تاکید دارند. در نهایت، این پژوهش بر این نکته تاکید می ورزد که تربیت دینی موفق، تربیتی است که نه تنها معارف دینی را به دانش آموز می آموزد، بلکه او را به موجودی «دیندار» به معنای واقعی کلمه تبدیل می کند - انسانی که معرفت دینی در جان او نفوذ کرده، عشق به خدا و اولیای او در قلب او جای گرفته، ارزش های دینی در رفتار او تجلی یافته، و توانایی تفکر و انتخاب آگاهانه دینی در او تقویت شده است، و دستیابی به این هدف متعالی مستلزم هماهنگی کامل بین گفتار و کردار معلمان، همسویی محیط مدرسه با ارزش های دینی، و تعامل سازنده بین خانه، مدرسه و جامعه در یک منظومه واحد تربیتی است.

کلیدواژه ها:

تربیت دینی ، معارف اسلامی ، مدرسه دینی ، معلم مرشد ، زیست بوم تربیتی ، برنامه درسی یکپارچه ، الگوسازی عملی ، تفکر دینی ، تجربه معنوی ، فطرت توحیدی