تاثیر شیوه های تدریس مشارکتی بر ارتقای شایستگی های اجتماعی دانش آموزان

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی با تاکید بر تربیت شهروندانی مسئول، توانمند و سازگار با تحولات اجتماعی، بیش از پیش به پرورش شایستگی های اجتماعی دانش آموزان توجه نشان داده اند. شایستگی های اجتماعی، شامل مهارت هایی همچون برقراری ارتباط موثر، همکاری، همدلی، حل تعارض و مشارکت فعال در فعالیت های جمعی، از ارکان اساسی رشد فردی و اجتماعی دانش آموزان به شمار می روند و نقش تعیین کننده ای در موفقیت تحصیلی، سلامت روان و سازگاری اجتماعی آنان دارند. با این حال، رویکردهای سنتی تدریس که عمدتا بر انتقال یک سویه محتوا و نقش منفعل دانش آموزان استوارند، فرصت های اندکی برای تمرین و تقویت این شایستگی ها فراهم می کنند. در مقابل، شیوه های تدریس مشارکتی با تکیه بر یادگیری تعاملی، کار گروهی و مسئولیت پذیری مشترک، می توانند محیطی پویا و معنادار برای رشد مهارت های اجتماعی ایجاد کنند. این شیوه ها دانش آموزان را در فرایند یادگیری به کنشگرانی فعال تبدیل کرده و زمینه را برای تعامل سازنده، تبادل نظر و یادگیری از یکدیگر فراهم می سازند. اهمیت و ضرورت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی می شود که بسیاری از چالش های رفتاری، افت تحصیلی و مشکلات ارتباطی دانش آموزان، ریشه در ضعف شایستگی های اجتماعی دارد و مدرسه به عنوان مهم ترین نهاد اجتماعی پس از خانواده، نقشی کلیدی در پرورش این شایستگی ها ایفا می کند. با وجود تاکید اسناد بالادستی آموزشی و دیدگاه های نوین تربیتی بر یادگیری مشارکتی، در عمل هنوز فاصله معناداری میان نظریه و اجرا در کلاس های درس مشاهده می شود و بسیاری از معلمان به دلیل محدودیت های زمانی، محتوایی یا فقدان الگوهای اجرایی روشن، کمتر از این شیوه ها بهره می برند. از سوی دیگر، پژوهش های انجام شده نتایج متفاوتی درباره میزان و چگونگی تاثیر شیوه های تدریس مشارکتی بر شایستگی های اجتماعی دانش آموزان ارائه کرده اند و نیاز به بررسی های دقیق تر و متناسب با بافت آموزشی احساس می شود. بر این اساس، مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی تاثیر شیوه های تدریس مشارکتی بر ارتقای شایستگی های اجتماعی دانش آموزان است تا با تبیین نقش این شیوه ها، زمینه برای بهبود کیفیت آموزش و پرورش دانش آموزانی توانمند از نظر اجتماعی فراهم شود.

کلیدواژه ها:

در دهه های اخیر ، نظام های آموزشی با تاکید بر تربیت شهروندانی مسئول ، توانمند و سازگار با تحولات اجتماعی ، بیش از پیش به پرورش شایستگی های اجتماعی دانش آموزان توجه نشان داده اند. شایستگی های اجتماعی ، شامل مهارت هایی همچون برقراری ارتباط موثر ، همکاری ، همدلی ، حل تعارض و مشارکت فعال در فعالیت های جمعی ، از ارکان اساسی رشد فردی و اجتماعی دانش آموزان به شمار می روند و نقش تعیین کننده ای در موفقیت تحصیلی ، سلامت روان و سازگاری اجتماعی آنان دارند. با این حال ، رویکردهای سنتی تدریس که عمدتا بر انتقال یک سویه محتوا و نقش منفعل دانش آموزان استوارند ، فرصت های اندکی برای تمرین و تقویت این شایستگی ها فراهم می کنند. در مقابل ، شیوه های تدریس مشارکتی با تکیه بر یادگیری تعاملی ، کار گروهی و مسئولیت پذیری مشترک ، می توانند محیطی پویا و معنادار برای رشد مهارت های اجتماعی ایجاد کنند. این شیوه ها دانش آموزان را در فرایند یادگیری به کنشگرانی فعال تبدیل کرده و زمینه را برای تعامل سازنده ، تبادل نظر و یادگیری از یکدیگر فراهم می سازند. اهمیت و ضرورت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی می شود که بسیاری از چالش های رفتاری ، افت تحصیلی و مشکلات ارتباطی دانش آموزان ، ریشه در ضعف شایستگی های اجتماعی دارد و مدرسه به عنوان مهم ترین نهاد اجتماعی پس از خانواده ، نقشی کلیدی در پرورش این شایستگی ها ایفا می کند. با وجود تاکید اسناد بالادستی آموزشی و دیدگاه های نوین تربیتی بر یادگیری مشارکتی ، در عمل هنوز فاصله معناداری میان نظریه و اجرا در کلاس های درس مشاهده می شود و بسیاری از معلمان به دلیل محدودیت های زمانی ، محتوایی یا فقدان الگوهای اجرایی روشن ، کمتر از این شیوه ها بهره می برند. از سوی دیگر ، پژوهش های انجام شده نتایج متفاوتی درباره میزان و چگونگی تاثیر شیوه های تدریس مشارکتی بر شایستگی های اجتماعی دانش آموزان ارائه کرده اند و نیاز به بررسی های دقیق تر و متناسب با بافت آموزشی احساس می شود. بر این اساس ، مسئله اصلی پژوهش حاضر بررسی تاثیر شیوه های تدریس مشارکتی بر ارتقای شایستگی های اجتماعی دانش آموزان است تا با تبیین نقش این شیوه ها ، زمینه برای بهبود کیفیت آموزش و پرورش دانش آموزانی توانمند از نظر اجتماعی فراهم شود.