نقش خودتنظیمی در یادگیری مادام العمر: طراحی مدل آموزشی مبتنی بر راهبردهای فراشناختی

یادگیری مادام العمر به عنوان یکی از ضرورت های اساسی قرن بیست ویکم، نیازمند توانمندی های شناختی و فراشناختی پیچیده ای است که افراد را قادر می سازد تا در طول زندگی خود به طور مستمر دانش و مهارت های جدید کسب کنند. خودتنظیمی یادگیری، به عنوان یکی از مهم ترین مولفه های موفقیت در فرایند یادگیری، نقش محوری در توسعه توانایی های یادگیری مادام العمر ایفا می کند. این پژوهش با هدف طراحی و ارائه مدل آموزشی جامعی مبتنی بر راهبردهای فراشناختی، به بررسی عمیق نقش خودتنظیمی در یادگیری مادام العمر پرداخته است. خودتنظیمی یادگیری فرایندی است که در آن یادگیرندگان به طور فعال افکار، احساسات و رفتارهای خود را در جهت دستیابی به اهداف یادگیری هدایت می کنند. راهبردهای فراشناختی شامل برنامه ریزی، پایش و ارزیابی فرایند یادگیری، نقش کلیدی در تقویت خودتنظیمی دارند. مدل پیشنهادی این پژوهش بر پایه تلفیق نظریه های شناختی-اجتماعی بندورا، مدل چرخه ای خودتنظیمی زیمرمن و رویکردهای فراشناختی فلاول طراحی شده است. این مدل شامل پنج مرحله اصلی است: تحلیل وضعیت و هدف گذاری استراتژیک، برنامه ریزی راهبردی و انتخاب استراتژی های یادگیری، اجرا و پایش مستمر عملکرد، ارزیابی و بازتاب تاملی، و تنظیم و بهبود مستمر. در هر مرحله، راهبردهای فراشناختی خاصی شناسایی و عملیاتی شده اند که یادگیرندگان را در مدیریت موثر فرایند یادگیری خود یاری می دهند. یافته های این پژوهش نشان می دهد که آموزش سیستماتیک راهبردهای فراشناختی در قالب مدل پیشنهادی، باعث افزایش معنادار توانایی خودتنظیمی یادگیرندگان، بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش انگیزش درونی و تقویت نگرش مثبت نسبت به یادگیری مادام العمر می شود. همچنین، تحلیل داده ها حاکی از آن است که بین میزان تسلط بر راهبردهای فراشناختی و ماندگاری یادگیری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. مدل طراحی شده قابلیت اجرا در سطوح مختلف آموزشی از دوره ابتدایی تا آموزش عالی و حتی آموزش های سازمانی را دارد و می تواند با توجه به نیازها و ویژگی های هر گروه هدف بومی سازی شود. نتایج نشان می دهد که پیاده سازی این مدل در محیط های یادگیری، نیازمند تغییرات بنیادین در نقش معلمان از انتقال دهندگان دانش به تسهیل کنندگان یادگیری خودتنظیم است. این پژوهش پیشنهاداتی عملی برای طراحان برنامه درسی، معلمان و سیاست گذاران آموزشی ارائه می دهد تا بتوانند زمینه های لازم برای پرورش یادگیرندگان خودتنظیم را فراهم آورند. در نهایت، این مطالعه بر اهمیت یکپارچه سازی آموزش راهبردهای فراشناختی در برنامه های درسی رسمی و غیررسمی به منظور توانمندسازی شهروندان برای مواجهه با چالش های دنیای دائما در حال تغییر تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

خودتنظیمی یادگیری ، یادگیری مادام العمر ، راهبردهای فراشناختی ، مدل آموزشی ، طراحی آموزشی