بازخوانی انتقادی مفهوم «نبوغ ریاضی» در گفتمان های تربیتی ایران

این پژوهش با هدف بازخوانی انتقادی مفهوم «نبوغ ریاضی» در گفتمان های تربیتی ایران و واکاوی پیامدهای آن انجام شد. مساله اصلی، سلطه گفتمانی ذات باورانه و نخبه گرایی است که نبوغ ریاضی را موهبتی ذاتی، نادر و محدود به عده ای خاص تصویر می کند. به منظور بررسی ابعاد، مبانی و نتایج این گفتمان، از روش تحقیق کیفی با رویکرد توصیفی-تحلیلی و شیوه کتابخانه ای استفاده گردید. داده های مورد نیاز از طریق تحلیل محتوای کیفی مقالات علمی، کتب تخصصی و اسناد بالادستی مرتبط گردآوری و تحلیل شد. یافته ها نشان داد که این گفتمان دارای سه ویژگی کلیدی ذات گرایی، نخبه گرایی و غیریت سازی است که پیامدهای دوگانه ای به همراه دارد: ایجاد فشار روانی و هویت تک بعدی برای گروه اقلیت برچسب خورده، و کاهش خودکارآمدی، افزایش اضطراب و شکل گیری هویت ریاضی منفی برای اکثریت دانش آموزان. در سطح کلان نیز این گفتمان به بازتولید نابرابری آموزشی و غفلت از ماموریت نهاد آموزش در ارتقای سواد ریاضی همگانی منجر می شود. در نتیجه، این مطالعه لزوم گذار از گفتمان کنونی به سوی الگویی توانایی بخش، زمینهمند و عدالت محور را که بر رشدپذیری استعدادها و پرورش تفکر ریاضی برای همه تاکید دارد، ضروری می داند.

کلیدواژه ها:

نبوغ ریاضی ، گفتمان تربیتی ، بازخوانی انتقادی ، عدالت آموزشی ، خودکارآمدی ریاضی