بررسی رابطه سبک های دلبستگی با عملکرد تحصیلی و سازگاری اجتماعی دانش آموزان

دلبستگی به عنوان یکی از مهم ترین سازه های روان شناختی، نقش بنیادینی در شکل گیری الگوهای رفتاری، شناختی و هیجانی افراد ایفا می کند. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین سبک های دلبستگی و دو متغیر کلیدی عملکرد تحصیلی و سازگاری اجتماعی در دانش آموزان انجام شده است. نظریه دلبستگی که توسط جان بالبی و مری اینسورث پایه گذاری شد، بر این فرض استوار است که کیفیت روابط اولیه کودک با مراقبان اصلی، الگوهایی درونی از خود و دیگران را شکل می دهد که تا بزرگسالی تداوم یافته و بر جنبه های مختلف زندگی فرد تاثیرگذار است. سبک های دلبستگی شامل دلبستگی ایمن، اجتنابی و دوسوگرا هستند که هرکدام با ویژگی های رفتاری و شناختی متمایزی همراهند. دانش آموزان با دلبستگی ایمن معمولا از عزت نفس بالاتر، مهارت های اجتماعی بهتر و انگیزش تحصیلی مناسب تری برخوردارند، درحالی که افراد با دلبستگی ناایمن ممکن است با چالش هایی در روابط بین فردی، تنظیم هیجانی و عملکرد تحصیلی مواجه شوند. عملکرد تحصیلی که از طریق معدل کلی، نمرات درسی و ارزیابی معلمان سنجیده می شود، تحت تاثیر عوامل متعددی از جمله توانایی های شناختی، انگیزش، حمایت خانواده و سبک های دلبستگی قرار دارد. سازگاری اجتماعی نیز به عنوان توانایی فرد در برقراری روابط سالم، رعایت هنجارها و مقابله موثر با تنش های اجتماعی تعریف می شود و در موفقیت کلی فرد در محیط مدرسه و جامعه نقش حیاتی دارد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی-همبستگی و بر روی نمونه ای متشکل از سیصد دانش آموز دوره متوسطه در شهر تهران انجام گرفت. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سبک های دلبستگی بزرگسالان هازن و شیور، پرسشنامه سازگاری اجتماعی بل و معدل کلی برای سنجش عملکرد تحصیلی بود. تحلیل داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که بین دلبستگی ایمن و عملکرد تحصیلی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد، به طوری که دانش آموزان با دلبستگی ایمن معدل بالاتری داشتند. همچنین رابطه مثبت و قوی بین دلبستگی ایمن و سازگاری اجتماعی مشاهده شد. در مقابل، دلبستگی اجتنابی و دوسوگرا با عملکرد تحصیلی پایین تر و مشکلات بیشتر در سازگاری اجتماعی همراه بودند. تحلیل رگرسیون نشان داد که سبک دلبستگی به تنهایی قادر است حدود بیست و سه درصد از واریانس عملکرد تحصیلی و سی و یک درصد از واریانس سازگاری اجتماعی را تبیین کند. نتایج این پژوهش بر اهمیت توجه به کیفیت روابط دلبستگی در محیط های آموزشی تاکید می کند و پیشنهاد می شود که مداخلات مبتنی بر دلبستگی، آموزش والدین و مشاوره مدرسه ای برای بهبود پیامدهای تحصیلی و اجتماعی دانش آموزان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سبک های دلبستگی ، دلبستگی ایمن ، دلبستگی ناایمن ، عملکرد تحصیلی ، سازگاری اجتماعی ، دانش آموزان ، نظریه دلبستگی