تشویق و تنبیه معلم به مثابه عوامل کلیدی در شکل دهی به هویت تحصیلی و خودارزش مندی دانش آموزان

در فرآیند پیچیده شکل گیری هویت تحصیلی که شامل باورها، نگرش ها و تصور فرد از خود به عنوان یک یادگیرنده است، نقش معلم به عنوان یک الگوی ارتباطی قدرتمند، انکارناپذیر است. در این میان، دو عامل تشویق و تنبیه که از ابزارهای روزمره و موثر تعامل معلم با دانش آموز محسوب می شوند، می توانند تاثیرات عمیق و پایداری بر ساختار این هویت و همچنین بر حس خودارزش مندی دانش آموز بر جای بگذارند. تشویق به موقع، مبتنی بر تلاش و پیشرفت، و متناسب با فرد، می تواند انگیزه درونی را تقویت کرده، احساس شایستگی را افزایش داده و تصویری مثبت از خود به عنوان فردی توانا در ذهن دانش آموز ایجاد کند. در مقابل، تنبیه های نامناسب، تحقیرآمیز یا مکرر، به ویژه اگر برچسب هایی کلی به توانایی های دانش آموز بزنند، می توانند باعث تضعیف شدید اعتماد به نفس، ایجاد ترس از شکست و نهایتا شکل گیری هویت تحصیلی منفی و احساس بی ارزشی شوند. مساله اصلی این است که در محیط پویای کلاس درس، مرز بین استفاده سازنده و مخرب از این ابزارها اغلب به درستی توسط معلمان درک نشده و اجرای آن بیشتر متکی بر تجربه شخصی یا شرایط هیجانی لحظه ای است تا آگاهی از اصول روان شناختی تربیتی. فقدان یک چارچوب مشخص و آموخته شده برای ارائه بازخورد موثر، باعث می شود گاه حتی قصد تشویق نیز به دلیل شکل اجرا، تاثیر معکوس داشته باشد و یا تنبیهی به ظاهر کوچک، آسیب هایی عمیق به خودپنداره دانش آموز وارد نماید. این پیچیدگی و حساسیت، لزوم انجام پژوهشی توصیفی را برای واکاوی شیوه های رایج تشویق و تنبیه در کلاس های درس و بررسی ارتباط آن با ادراک دانش آموزان از هویت تحصیلی و میزان خودارزش مندی آنان آشکار می سازد. چنین مطالعه ای می تواند درک بهتری از این پویایی مهم فراهم آورده و زمینه را برای آموزش معلمان در جهت استفاده هوشمندانه و مسئولانه از این عوامل کلیدی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

تشویق و تنبیه ، هویت تحصیلی ، خودارزش مندی ، تعامل معلم و دانش آموز ، بازخورد سازنده