ارزیابی نقش محیط آموزشی بر سلامت روان دانش آموزان

در دنیای پیچیده امروز، سلامت روان دانش آموزان به عنوان سنگ بنای اساسی شکل گیری شخصیتی متعادل و شهروندی مسئولیت پذیر، اهمیتی حیاتی یافته است. متاسفانه شواهد حاکی از آن است که در سال های اخیر، تنش های روانی از قبیل اضطراب، افسردگی و احساس تنهایی در بین این گروه سنی رو به فزونی نهاده که این امر نه تنها عملکرد تحصیلی، بلکه کیفیت زندگی و تعاملات اجتماعی آنان را به طور جدی تحت تاثیر قرار می دهد. در این میان، محیط آموزشی به عنوان کانونی که دانش آموزان بخش عمده و تاثیرپذیر ساعات روزانه خود را در آن سپری می کنند، نقشی غیرقابل انکار و محوری در این زمینه ایفا می نماید. با این وجود، مساله اصلی اینجاست که بسیاری از فضاهای آموزشی موجود، ناخواسته و به دلیل ساختارها و رویکردهای ناکارآمد، به محیط هایی استرس زا، سرشار از رقابت های ناسالم و عاری از پشتیبانی های عاطفی لازم تبدیل شده اند. عواملی چند در شکل دهی به این محیط موثرند که از آن جمله می توان به کیفیت ارتباط میان معلم و دانش آموز، فضای عاطفی حاکم بر کلاس درس و حیاط مدرسه، فشارهای ناشی از سیستم سنجش و ارزشیابی یک سویه، کمبود یا نبود فضاهای فیزیکی مناسب برای بازی و تعامل، و نیز ضعف یا فقدان برنامه های منسجم مشاوره ای و آموزشی برای ارتقای مهارت های زندگی اشاره کرد. این غفلت نظام مند از ابعاد روان شناختی محیط یادگیری، سبب شده تا ظرفیت ذاتی مدرسه به عنوان محلی امن برای رشد همه جانبه، به کلی نادیده گرفته شود. بنابراین، انجام پژوهشی توصیفی که به ارزیابی دقیق و همه جانبه نقش این محیط بپردازد، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی انکارناپذیر است. چنین ارزیابی ای می تواند چگونگی تاثیرگذاری مولفه های گوناگون محیط مدرسه را بر سلامت روان دانش آموزان روشن ساخته و نقش هر یک را در تشدید یا تخفیف چالش های روانی مشخص نماید. دستاوردهای این پژوهش می تواند مبنای علمی مستحکمی در اختیار دست اندرکاران نظام تعلیم و تربیت، از سیاست گذاران و مدیران گرفته تا معلمان و مشاوران، قرار دهد تا با بازنگری در ساختارها و روش های جاری، گام های عملی موثری در راستای تبدیل مدارس به محیط های حمایتگر، شاداب و توانمندساز بردارند. در نهایت، این مقاله در پی آن است تا با توصیف نظام مند وضع موجود و تبیین ارتباط میان کیفیت محیط آموزشی و شاخص های سلامت روان، افق های جدیدی برای پژوهش های آتی و همچنین اجرای برنامه های مداخله ای اثربخش در سطح مدارس بگشاید.

کلیدواژه ها:

سلامت روان ، محیط آموزشی ، جو مدرسه ، فشار تحصیلی ، برنامه های حمایتی