طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش تاب آوری مبتنی بر منابع فرهنگی-ادبی برای دانش آموزان

این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش تاب آوری مبتنی بر منابع فرهنگی-ادبی برای دانش آموزان دوره متوسطه اول انجام شد. تاب آوری به عنوان توانایی سازگاری مثبت و غلبه بر شرایط دشوار، یکی از شایستگی های حیاتی برای نوجوانان در مواجهه با چالش های این دوره است. این مطالعه آمیخته (کیفی-کمی) در دو فاز اجرا گردید. در فاز کیفی، با تحلیل محتوای متون ادبی و اخلاقی فارسی و اسلامی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۶ خبره (متخصصان ادبیات فارسی، مشاوره، روانشناسی مثبت نگر و علوم تربیتی)، مولفه های الگوی اولیه استخراج شد. در فاز کمی، الگوی طراحی شده در قالب پرسشنامه ای محقق ساخته در اختیار ۲۸۰ نفر از مشاوران، معلمان و مدیران دوره متوسطه اول قرار گرفت و داده ها با روش های تحلیل عامل اکتشافی و تاییدی در نرم افزارهای SPSS و SmartPLS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد الگوی نهایی در چهار بعد اصلی ساختاریافته است: بعد روایت شناسی مقاومت (شامل تحلیل متون ادبی و دینی حاوی مضامین پایداری، صبر و پیروزی بر مصائب)، بعد مهارت سازی شناختی-هیجانی (شامل آموزش تنظیم هیجان، بازسازی شناختی و حل مسئله با الهام از حکایات اخلاقی)، بعد منابع یابی حمایتی (شامل شناسایی و تقویت منابع حمایتی درونی و بیرونی مانند خانواده، دوستان و باورهای معنوی) و بعد معنا یابی رشدی (شامل درک مفهوم رشد از رهگذر سختی ها و یافتن معنای مثبت در تجارب منفی). شاخص های برازش مدل (RMSEA=۰.۰۴۸, CFI=۰.۹۳, GFI=۰.۹۱) اعتبار الگو را تایید کردند. این الگو می تواند چارچوبی برای طراحی برنامه های مداخله ای مبتنی بر فرهنگ بومی برای ارتقای تاب آوری نوجوانان ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، آموزش مبتنی بر فرهنگ ، دوره متوسطه اول ، ادبیات فارسی ، مشاوره مدرسه ، روانشناسی مثبت.