طراحی و اعتباریابی مدل نقش عوامل مدیریتی و تربیتی مدرسه در شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان دوره اول متوسطه با میانجی گری سرمایه روان شناختی

هدف این پژوهش، طراحی و اعتباریابی مدلی برای تبیین نقش عوامل مدیریتی و تربیتی مدرسه در شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان دوره اول متوسطه با در نظر گرفتن نقش میانجی سرمایه روان شناختی بود. دوره اول متوسطه به دلیل همزمانی با نوجوانی، مرحله ای حیاتی در تکوین هویت اجتماعی است و مدرسه به عنوان یک نهاد اجتماعی رسمی، نقشی محوری در این فرآیند ایفا می کند. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) بود. در فاز کیفی با روش دلفی و با مشارکت ۱۵ نفر از خبرگان (مدیران مدارس، مشاوران، متخصصان برنامه ریزی درسی و جامعه شناسان)، ابعاد و مولفه های عوامل مدیریتی-تربیتی موثر استخراج و مدل اولیه طراحی شد. در فاز کمی، مدل با روش مدل سازی معادلات ساختاری و با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته (عوامل مدیریتی-تربیتی)، سرمایه روان شناختی لوتانز و هویت اجتماعی بر روی نمونه ای شامل ۳۸۰ دانش آموز پایه نهم شهر اصفهان که به روش خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، آزمون شد. یافته های کیفی منجر به شناسایی دو بعد اصلی عوامل مدرسه شامل ساختار مدیریتی-حمایتی (شامل رهبری تحول آفرین، جو مشارکتی، انسجام و پشتیبانی) و فرآیندهای تربیتی-آموزشی (شامل برنامه درسی پنهان، روش های تدریس تعاملی، فعالیت های گروهی و مشاوره) گردید. نتایج کمی نشان داد که مدل از برازش مطلوبی برخوردار است. عوامل مدیریتی و تربیتی مدرسه هم به صورت مستقیم و هم به صورت غیرمستقیم و از طریق افزایش سرمایه روان شناختی دانش آموزان (متشکل از خودکارآمدی، امید، تاب آوری و خوش بینی) بر تقویت هویت اجتماعی آنان تاثیر مثبت و معناداری دارد. این پژوهش بر ضرورت نگاه یکپارچه و سیستمی به مدرسه به عنوان محیطی شکل دهنده هویت تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هویت اجتماعی ، سرمایه روان شناختی ، عوامل مدیریتی مدرسه ، عوامل تربیتی مدرسه ، دوره اول متوسطه ، مدل سازی معادلات ساختاری.