طراحی و اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر بازی های حرکتی-شناختی بومی بر بهبود کارکردهای اجرایی و رشد اجتماعی دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص در دوره ابتدایی

هدف این پژوهش، طراحی و بررسی اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر بازی های حرکتی-شناختی بومی بر بهبود کارکردهای اجرایی و رشد اجتماعی دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص در دوره ابتدایی بود. اختلال یادگیری خاص با نقص در کارکردهای اجرایی (مانند حافظه کاری، بازداری و انعطاف پذیری شناختی) و چالش های اجتماعی همراه است. این مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری یک ماهه انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر با اختلال یادگیری خاص پایه های سوم و چهارم مراکز مشکلات ویژه یادگیری شهر تهران در سال ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند. از این جامعه، ۳۰ دانش آموز به روش نمونه گیری دردسترس هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین شدند. ابتدا با استفاده از پرسشنامه رتبه بندی رفتاری کارکردهای اجرایی (BRIEF) و مقیاس رشد اجتماعی واینلند، پیش آزمون اجرا شد. سپس گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۴۵ دقیقه ای (سه جلسه در هفته) تحت آموزش بسته بازی های طراحی شده قرار گرفت که در آن بازی های سنتی و بومی ایرانی (مانند الک دولک، هفت سنگ، شاه-دزد-وزیر) با محتوای شناختی-حرکتی هدفمند تلفیق شده بودند. گروه کنترل برنامه عادی مرکز را دریافت کرد. پس از اتمام جلسات، پس آزمون و پس از یک ماه، آزمون پیگیری اجرا شد. داده ها با روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی LSD تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بسته آموزشی طراحی شده به طور معناداری منجر به بهبود کارکردهای اجرایی (به ویژه در مولفه های بازداری و حافظه کاری) و رشد اجتماعی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در پس آزمون شده است و این اثرات در آزمون پیگیری پایدار مانده است (P<۰.۰۱). این یافته ها حاکی از اثربخشی مداخلات مبتنی بر بازی های حرکتی-شناختی بومی در توانبخشی دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص است.

کلیدواژه ها:

اختلال یادگیری خاص ، کارکردهای اجرایی ، رشد اجتماعی ، بازی های حرکتی-شناختی ، بازی های بومی ، دوره ابتدایی.