تاثیر استفاده از ربات های آموزشی هوشمند بر افزایش مشارکت و خلاقیت دانش آموزان در کلاس های درس مدارس متوسطه و ابتدایی

هدف این پژوهش، بررسی تاثیر به کارگیری ربات های آموزشی هوشمند به عنوان دستیار معلم، بر میزان مشارکت فعال و سطح بروز خلاقیت دانش آموزان در کلاس های درس مقاطع ابتدایی و متوسطه اول بوده است. این مطالعه به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل اجرا شد. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان پایه های چهارم ابتدایی و هفتم متوسطه اول شهر زاهدان در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ تشکیل دادند. از این جامعه، ۱۲۰ دانش آموز (۶۰ نفر از هر مقطع) با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۶۰ نفر) و کنترل (۶۰ نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته و در جلسات درس علوم و ریاضی، از حضور یک ربات آموزشی هوشمند انسان نما بهره بردند که نقش معلم دوم، تسهیل گر و محرک فعالیت های گروهی را ایفا می کرد. این ربات قادر به تشخیص صدا، پاسخگویی به پرسش ها، ارائه چالش های حل مسئله باز، هدایت بحث های گروهی و تشویق دانش آموزان بود. گروه کنترل، همان محتوا را با روش سنتی سخنرانی و تمرین معلم محور دریافت کردند. برای گردآوری داده ها از سه ابزار استفاده شد: ۱) چک لیست مشاهده ساختاریافته مشارکت کلاسی (شامل مولفه های پرسش، پاسخ، ایده پردازی و تعامل با همتا) با پایایی توافق بین مشاهده گران ۰.۸۷، ۲) آزمون تفکر خلاق تورنس (فرم ب تصویری) برای سنجش خلاقیت، و ۳) پرسشنامه انگیزه مشارکت محقق ساخته. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و به کمک آزمون های تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA)، t مستقل و تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات مشارکت فعال و همچنین نمرات مولفه های سیالی، انعطاف پذیری و ابتکار در آزمون تورنس در گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (۰.۰۵>p). این تفاوت در هر دو مقطع تحصیلی معنادار بود، اما اندازه اثر در مقطع ابتدایی به ویژه در مولفه مشارکت، بیشتر بود. همچنین، نتایج پرسشنامه نشان داد که انگیزه درونی برای مشارکت در گروه آزمایش افزایش یافته است. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که ربات های آموزشی هوشمند با ایجاد یک محیط یادگیری جذاب، تعاملی و کم خطا، می توانند با کاهش اضطراب اجتماعی، افزایش کنجکاوی و ارائه بازخورد غیرقضاوتی، بستر مناسبی را برای بروز مشارکت فعال و پرورش خلاقیت دانش آموزان فراهم آورند. این پژوهش استفاده از این فناوری را به عنوان یک مکمل اثربخش در کنار معلم، به ویژه برای تقویت مهارت های شناختی-اجتماعی دانش آموزان توصیه می کند.

کلیدواژه ها:

ربات آموزشی هوشمند ، مشارکت دانش آموزی ، خلاقیت ، کلاس درس ، آموزش ابتدایی و متوسطه