تحلیل سازوکارهای خودناتوان سازی تحصیلی در فرزندان خانواده های معتاد: مداخله ای شناختی-روایتی برای پیشگیری از افت تحصیلی

نوجوانانی که در بستر خانوادگی دارای والد مبتلا به سوءمصرف مواد رشد می کنند، به دلیل فقدان الگوهای ایمن، تجربه ناکامی های پی درپی در رابطه با محیط آموزشی، عاطفی و هویتی دارند که پیامد آن، بروز سازوکارهای ناسازگارانه ای مانند خودناتوان سازی تحصیلی است. این سازوکار، نوعی گریز شناختی است که نوجوان با آن از پذیرش مسئولیت شکست فاصله گرفته و عملکرد ضعیف خود را به عوامل بیرونی یا موانع ساختگی نسبت می دهد. هدف مقاله حاضر، بررسی نقش روایت درمانی در کاهش خودناتوان سازی تحصیلی و بازسازی تصویر ذهنی نوجوانان از خود، با تکیه بر بازنویسی روایت های فردی، بازتعریف شکست، و بازیابی توانمندی درونی است. با روش تحلیلی-توصیفی و اتکاء بر منابع کتابخانه ای معتبر، فرآیند تاثیر روایت درمانی بر تغییر ساختار شناختی و هیجانی نوجوانان تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد که روایت درمانی با فعال سازی زبان درونی، ایجاد فاصله از روایت های تحقیرکننده و تقویت نقش کنشگری در داستان زندگی، می تواند نقش موثری در بازسازی انگیزش تحصیلی و کاهش راهبردهای ناتوان ساز ایفا کند. همچنین، بازنویسی تجربه شکست از منظر معنا، و جایگزینی آن با روایت های مقاوم ساز، منجر به فعال شدن سازوکارهای انطباقی، پذیرش مسئولیت و بازتعریف هدف های تحصیلی می شود.

کلیدواژه ها:

خودناتوان سازی تحصیلی ، نوجوانان آسیب دیده ، روایت درمانی ، انگیزش درونی ، معنا ، بازسازی هویت