معلم به مثابه راهبر اندیشه: بازاندیشی در الگوی تدریس و نقش آن در پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان

در نظام های آموزشی معاصر، پرورش تفکر انتقادی به عنوان یکی از شایستگی های کلیدی قرن بیست ویکم، جایگاهی محوری در اهداف تربیتی یافته است. با این حال، شیوه های رایج تدریس که عمدتا بر انتقال یک سویه محتوا و نقش مسلط معلم تاکید دارند، کمتر توانسته اند زمینه ساز رشد تفکر تحلیلی، ارزیابی گر و پرسش محور در دانش آموزان باشند. ازاین رو، بازاندیشی در نقش معلم و شیوه های تدریس، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای تحقق آموزش تفکر انتقادی به شمار می آید.این مقاله با رویکردی تحلیلی–توصیفی، به بررسی چگونگی گذار از تدریس صرفا معلم محور به الگوهایی می پردازد که در آن ها معلم، هدایت گر فرایند یادگیری و تسهیل گر اندیشیدن نقادانه است. تمرکز اصلی پژوهش بر این فرض استوار است که معلم محوری الزاما به معنای انفعال دانش آموز نیست، بلکه در صورت بهره گیری از راهبردهای تدریس تامل برانگیز، پرسش محور و مسئله محور، می تواند به بستری موثر برای پرورش تفکر انتقادی تبدیل شود.یافته های نظری پژوهش نشان می دهد که استفاده آگاهانه معلم از روش هایی نظیر طرح پرسش های سطوح بالای شناختی، ایجاد موقعیت های چالش برانگیز یادگیری، تشویق به استدلال و استناد منطقی، و فراهم سازی فضای گفت وگوی کلاسی، نقش تعیین کننده ای در فعال سازی فرایندهای تفکر انتقادی دانش آموزان دارد. در این رویکرد، معلم نه تنها منبع دانش، بلکه الگوی اندیشیدن نقادانه محسوب می شود که از طریق رفتار حرفه ای و شیوه تدریس خود، مهارت تحلیل، قضاوت و بازاندیشی را به دانش آموزان منتقل می کند.نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که تقویت تفکر انتقادی، مستلزم تغییر نگرش نسبت به نقش معلم و بازتعریف معلم محوری از «اقتدار دانشی» به «رهبری فکری» در کلاس درس است. چنین رویکردی می تواند ضمن حفظ انسجام آموزشی، زمینه ساز تربیت دانش آموزانی مستقل، پرسشگر و توانمند در مواجهه با مسائل پیچیده آموزشی و اجتماعی باشد.کلمات کلیدی:: راهبردهای تدریس، معلم محور، تفکر انتقادی، دوره ابتدایی، رویکرد پدیدارشناسانه، تحلیل موضوعی