پیشگیری از رفتارهای پرخطردانش آموزان در پرتو ارتقای مهارت های گفت و گو و ارتباط موثر

افزایش رفتارهای پرخطر در میان دانش آموزان، یکی از چالش های جدی نظام های آموزشی معاصر به شمار می رود؛ چالشی که ریشه های آن را نمی توان صرفا در ویژگی های فردی یا انضباطی جست وجو کرد، بلکه باید آن را در بستر تعاملات ارتباطی، کیفیت روابط مدرسه ای و فقر مهارت های گفت وگو مورد بررسی قرار داد. رویکردهای سنتی پیشگیری که عمدتا بر کنترل، تنبیه یا آموزش های هشداردهنده استوارند، در بسیاری از موارد نتوانسته اند به کاهش پایدار رفتارهای پرخطر منجر شوند. در این میان، توانمندسازی دانش آموزان در حوزه گفت وگو و ارتباط موثر به عنوان راهبردی پیشگیرانه، معنا دار و پایدار مطرح می شود.این مقاله با رویکردی تحلیلی–مفهومی، به بررسی نقش مهارت های گفت وگو، ارتباط بین فردی و تعامل همدلانه در پیشگیری از بروز رفتارهای پرخطر دانش آموزان می پردازد. یافته های نظری نشان می دهد که ضعف در بیان هیجان ها، ناتوانی در حل تعارض، فقدان شنیدن فعال و نبود فضای امن گفت وگویی در مدرسه، از عوامل زمینه ساز بروز رفتارهای پرخطر نظیر پرخاشگری، انزوا، رفتارهای پرریسک اجتماعی و افت تحصیلی هستند. در مقابل، آموزش هدفمند مهارت های گفت وگو می تواند به ارتقای خودآگاهی، تنظیم هیجانی، همدلی و مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان منجر شود.نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که پیشگیری موثر از رفتارهای پرخطر، مستلزم گذار از مداخلات صرفا رفتاری به رویکردی ارتباط محور و توانمندساز است. مدرسه زمانی می تواند به زیست بومی سالم و ایمن تبدیل شود که گفت وگو به عنوان هسته فرهنگ مدرسه ای، در روابط معلم–دانش آموز و تعاملات همسالان نهادینه گردد. این رویکرد می تواند مبنایی نظری برای طراحی برنامه های پیشگیرانه، سیاست گذاری تربیتی و ارتقای سلامت روانی–اجتماعی دانش آموزان فراهم آورد.کلمات کلیدی: مهارت های گفتگو، ارتباط موثر، رفتارهای پرخطر، نوجوانان، پیشگیری اجتماعی