بررسی نقش آموزش جامعه شناسی در تقویت تفکر انتقادی و آگاهی اجتماعی دانش آموزان

در جهان امروز که با چالش های پیچیده اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی روبروست، ضرورت تربیت شهروندانی با قوه تفکر انتقادی و آگاهی اجتماعی بالا بیش از پیش احساس می شود. نظام های آموزشی در پاسخ به این نیاز، به دنبال تلفیق دانش و مهارت هایی هستند که دانش آموزان را برای تحلیل، نقد و درک عمیق تر ساختارها و پدیده های اجتماعی تجهیز کند. آموزش جامعه شناسی با ماهیت بین رشته ای خود و تاکید بر مفاهیمی چون ساختار اجتماعی، نابرابری، فرهنگ و قدرت، پتانسیل قابل توجهی برای تقویت این دو قابلیت اساسی دارد. این مقاله نظری با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی تلفیقی، نقش آموزش جامعه شناسی در پرورش تفکر انتقادی و آگاهی اجتماعی دانش آموزان را بررسی می کند. ابتدا با مرور ادبیات موجود، مبانی نظری هر یک از سازه های اصلی (آموزش جامعه شناسی، تفکر انتقادی و آگاهی اجتماعی) و ارتباطات بین آنها استخراج می شود. سپس چارچوبی مفهومی ارائه می گردد که نشان می دهد چگونه مفاهیم و روش های جامعه شناختی (مانند نگاه جامعه شناختی، مسئله سازی اجتماعی و تحلیل چندسطحی) می توانند از طریق مکانیزم هایی چون به چالش کشیدن پیش فرض ها، ارائه لنزهای تحلیلی جایگزین، و ارتباط تجربیات فردی با فرآیندهای کلان اجتماعی، به صورت همزمان بر رشد مهارت های تفکر انتقادی و گسترش حیطه آگاهی اجتماعی تاثیر بگذارند. در نهایت، کاربرد این چارچوب در بهبود عملکرد تحصیلی و الزامات اجرایی آن در برنامه درسی مورد بحث قرار گرفته و مزایا و چالش های پیش رو تبیین می شود.