جایگاه عدالت در مدیریت آموزشی از منظر فقه اسلامی

در اندیشه اسلامی، به ویژه مکتب تشیع، عدالت یکی از اصول پنج گانه اعتقادی است و بازتاب گسترده ای در حوزه های سیاسی، اجتماعی و تربیتی دارد. در نظام جمهوری اسلامی ایران، عدالت آموزشی به عنوان یکی از آرمان های بنیادین، در قانون اساسی، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و بیانات مقام معظم رهبری مورد تاکید قرار گرفته است. با وجود این، نابرابری های اقتصادی، اجتماعی و منطقه ای همچنان دسترسی عادلانه به آموزش باکیفیت را چالش برانگیز ساخته و مدیریت آموزشی را به عنوان رکن اجرایی تحقق عدالت، در کانون توجه قرار داده است.پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه ای و اسنادی، به بررسی جایگاه عدالت در مدیریت آموزشی از منظر فقه اسلامی می پردازد. عدالت در فقه شیعه در سه بعد توزیعی (تخصیص منابع بر اساس استحقاق و نیاز)، رویه ای (رعایت انصاف در فرآیندهای تصمیم گیری) و تعاملی (رفتار محترمانه و منصفانه) بررسی شده و با استناد به آیات قرآنی (نساء/۵۸، نحل/۹۰)، روایات معتبر (از جمله روایت شایسته سالاری نبوی و عهدنامه مالک اشتر)، قواعد فقهی (لاضرر و تعاون بر بر و تقوا) و آرای فقهای معاصر (امام خمینی (ره) و آیت الله خامنه ای) تحلیل گردید.یافته ها نشان می دهد که فقه اسلامی چارچوبی جامع و بومی برای مدیریت عادلانه آموزشی ارائه می دهد که فراتر از مدل های غربی، ابعاد معنوی و کرامت انسانی را نیز در نظر می گیرد. اجرای این اصول می تواند نابرابری های موجود را کاهش داده و مدیران آموزشی را به مجریان واقعی عدالت در سطح مدارس تبدیل کند.این پژوهش پیشنهاد می کند که آموزش قواعد فقهی عدالت در برنامه های ضمن خدمت مدیران، تدوین آیین نامه های انتصاب بر اساس شایسته سالاری فقهی و ایجاد مکانیسم های نظارت شرعی بر توزیع منابع، به تحقق عدالت آموزشی کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، مدیریت آموزشی ، فقه اسلامی ، عدالت توزیعی ، عدالت رویه ای ، شایسته سالاری