نقش دبیران معارف اسلامی و علوم اجتماعی در تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان

تفکر انتقادی به عنوان یکی از مهم ترین مهارت های شناختی قرن بیست ویکم، نقش تعیین کننده ای در رشد عقلانی، اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان ایفا می کند. نظام های آموزشی معاصر، بیش از انتقال صرف دانش، بر پرورش توانایی تحلیل، ارزیابی، استدلال منطقی و قضاوت آگاهانه تاکید دارند. در این میان، دبیران معارف اسلامی و علوم اجتماعی به دلیل ماهیت محتوایی این دروس، جایگاه ویژه ای در توسعه تفکر انتقادی دانش آموزان دارند. درس معارف اسلامی با تکیه بر مفاهیمی همچون تعقل، تدبر، پرسشگری و استدلال عقلانی در متون دینی و درس علوم اجتماعی با تمرکز بر تحلیل پدیده های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی، زمینه ای مناسب برای تقویت این مهارت فراهم می کنند. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل نقش دبیران معارف اسلامی و علوم اجتماعی در تعریف، شکل دهی و ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان است. روش تحقیق از نوع توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق مطالعه اسنادی، بررسی منابع علمی، مقالات پژوهشی و متون آموزشی گردآوری شده اند. این پژوهش بدون بهره گیری از جامعه آماری و ابزارهای کمی انجام شده و بر تحلیل مفهومی و تفسیر نظری تمرکز دارد. یافته های پژوهش نشان می دهد که به کارگیری روش های تدریس فعال مانند طرح پرسش های چالشی، بحث گروهی، تحلیل متون دینی و اجتماعی، استفاده از موقعیت های مسئله محور و ایجاد فضای گفت وگوی آزاد در کلاس درس، تاثیر بسزایی در پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان دارد. همچنین نتایج حاکی از آن است که توانمندی علمی و نگرش انتقادی دبیران، عامل کلیدی در موفقیت این فرآیند محسوب می شود. در نهایت، تقویت مهارت های حرفه ای دبیران و بازنگری در شیوه های آموزشی می تواند به ارتقای کیفیت یادگیری و رشد تفکر انتقادی در نظام آموزشی منجر شود.