سواد دیجیتالی انتقادی برای دانش آموزان ابتدایی: از مصرف منفعلانه تا خلق آگاهانه

هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی یک الگوی عملیاتی برای معلمان ابتدایی به منظور یکپارچه سازی آموزش سواد دیجیتالی انتقادی در برنامه درسی رسمی بود. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی از نوع اکتشافی متوالی انجام شد. در فاز کیفی، از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ معلم و ۱۰ متخصص و تحلیل محتوای کتاب های درسی، داده ها گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفت. یافته های این فاز منجر به طراحی الگوی اولیه ای متشکل از اصول، چارچوب یکپارچه سازی، فعالیت های نمونه و راهنمای ارزشیابی گردید. در فاز کمی، الگوی طراحی شده از طریق پرسشنامه محقق ساخته توسط ۲۰۰ معلم اعتبارسنجی شد. همچنین، بخش هایی از الگو در یک کلاس چندپایه به صورت مطالعه موردی آزمون شد. نتایج نشان داد که الگوی پیشنهادی از نظر منطقی بودن، شفافیت، تناسب با سطح شناختی دانش آموزان و قابلیت یکپارچه سازی با اهداف دروس اصلی، مورد تایید قوی معلمان قرار گرفت. مولفه قابلیت اجرا در شرایط امکانات محدود، اگرچه مثبت ارزیابی شد، اما نیاز به توجه و حمایت بیشتر را نشان داد. یافته های مطالعه موردی نیز حاکی از ارتقای پرسشگری، درک حریم خصوصی و توانایی خلق آگاهانه در دانش آموزان بود. در نتیجه، این پژوهش نشان می دهد که با رویکردی یکپارچه، فرآیندمحور و مبتنی بر فعالیت های کم هزینه، می توان دانش آموزان دوره ابتدایی را از مصرف کنندگان منفعل فضای دیجیتال به مشارکت کنندگان فعال و منتقد تبدیل کرد. این امر نیازمند نقش آفرینی معلم به عنوان طراح یادگیری و حمایت موسسات آموزشی است.