طراحی و اعتبارسنجی برنامه درسی سواد دیجیتال مسئولیت محور برای دانش آموزان دختر دوره اول متوسطه

فضای دیجیتال به بستری تعیین کننده در زندگی، یادگیری و اجتماعی شدن نوجوانان تبدیل شده است. با این حال، دانش آموزان دختر دوره اول متوسطه، به دلایل روان شناختی، اجتماعی و فرهنگی، در معرض چالش های منحصربه فردی همچون دریافت آزار آنلاین، محدودیت دسترسی به فرصت های یادگیری دیجیتال پیشرفته، و فشارهای ناشی از کلیشه های جنسیتی در فضای مجازی قرار دارند. این پژوهش با هدف طراحی و اعتبارسنجی اولیه یک برنامه درسی ادغام شده سواد دیجیتال و مسئولیت پذیری آنلاین ویژه این گروه انجام شد. روش تحقیق از نوع ترکیبی (آمیخته) اکتشافی بود که در فاز کیفی از تحلیل محتوای اسناد بالادستی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۵ متخصص (برنامه ریزی درسی، فناوری آموزش، روان شناسی تربیتی) و در فاز کمی از روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه محققساخته مبتنی بر یافته های کیفی بهره برد. جامعه آماری فاز کمی، متخصصان حوزه تعلیم و تربیت و فناوری در شهرهای تهران، اصفهان و شیراز بودند که ۱۲۰ نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته های کیفی منجر به استخراج ۶ مولفه اصلی (شامل: شناخت و حفاظت از داده های شخصی، تفکر انتقادی در برابر محتوا، برقراری ارتباط اخلاق مدار و ایمن، تولید محتوای خلاقانه و مسئولانه، آگاهی از حقوق دیجیتال و تکالیف شهروندی، و مدیریت زمان و سلامت روان در فضای مجازی) و ۲۳ زیرمولفه شد. نتایج پیمایش نشان داد میانگین کل اعتبار برنامه طراحی شده از دیدگاه متخصصان در مقیاس لیکرت ۵ درجه ای، ۴/۸۵ با انحراف معیار ۳۶/۰ است که حاکی از اعتبار و قابلیت اجرای بالا است. بیشترین توافق بر مولفه «تفکر انتقادی» (۴/۸۹) و کمترین توافق نسبی بر مولفه «تولید محتوای خلاقانه» (۴/۸۱) بود. این پژوهش نتیجه می گیرد که برنامه درسی پیشنهادی، با توجه به ادغام عمیق مهارت های فنی با وجوه اخلاقی و روان شناختی و انطباق آن با نیازهای بومی، می تواند به عنوان چارچوبی موثر برای توانمندسازی دختران نوجوان در مواجهه فعال، ایمن و مسئولانه با فضای دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال ، مسئولیت پذیری آنلاین ، برنامه درسی ادغام شده ، دانش آموزان دختر ، دوره اول متوسطه