رویکردهای تدریس مبتنی بر تحقیق (Inquiry Based Learning)

در عصر دانش محور، نیاز به روش های آموزشی است که فرایندهای علمی، تفکر انتقادی و مهارت های متافکری را در فراگیران تقویت نماید. مقاله حاضر به بررسی جامع رویکردهای تدریس مبتنی بر تحقیق (Inquiry Based Learning یا IBL) می پردازد. ابتدا چارچوب نظری IBL با تاکید بر نظریه های ساختاردهی، یادگیری اجتماعی، پردازش عمیق و منطقه توسعه نزدیک بیان می شود. سپس با استفاده از روش ترکیبی (مرور نظام مند ادبیات، متاآنالیز مقالات ۲۰۱۸ ۲۰۲۴ و تحلیل کیفی مصاحبه با معلمان و دانش آموزان) مولفه های کلیدی طراحی IBL، اثرات آن بر یادگیری مفهومی، تفکر انتقادی، انگیزش و مهارت های متافکری و همچنین امکان ترکیب IBL با فناوری های نوین (هوش مصنوعی، واقعیت افزوده، یادگیری تحلیلی) ارزیابی می گردد. نتایج نشان می دهد که IBL نسبت به روش های تدریس سنتی، بهبود معناداری در عملکرد مفهومی (اندازه اثر ≈ ۰.۴۵)، تفکر انتقادی (افزایش ۱۲ ۱۵ ٪) و مهارت های متافکری (بهبود ۱۰ ۱۵ ٪) دارد. ترکیب هوش مصنوعی برای تولید سوالهای شخصی سازی شده و استفاده از شبیه سازی های AR، توانایی شخصی سازی فرایند یاددهی را تقویت می کند. براساس این نتایج، چارچوب پیشنهادی شامل شش گام (تعریف هدفهای یادگیری، طراحی سوال محور، ایجاد محیط پژوهشی، نقش تسهیل گری معلم، برنامه ریزی زمان بندی و ارزیابی ترکیبی) ارائه می شود. این چارچوب می تواند به عنوان الگوی عمومی برای ادغام IBL در برنامه های درسی ابتدایی، متوسطه و عالی به کار رود.

کلیدواژه ها:

تدریس مبتنی بر تحقیق ، یادگیری فعال ، تفکر انتقادی ، مهارت های متافکری ، فناوری آموزشی ، یادگیری تحلیلی.