نقش رهبری آموزشی معلمان در تحول مدرسه: از نظریه تا عمل

تحول مدرسه به عنوان یک ضرورت بنیادین در نظام های آموزشی معاصر، مستلزم بازتعریف نقش های سنتی و به ویژه احیای نقش فعال معلمان فراتر از حیطه کلاس درس است. این مقاله با هدف تبیین نقش رهبری آموزشی معلمان در فرآیند تحول مدرسه و تحلیل شکاف میان نظریه و عمل در این حوزه انجام شده است. پژوهش حاضر از منظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، ترکیبی (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی است. داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با معلمان و مدیران، و داده های کمی با استفاده از پرسشنامه ای محقق ساخته در بین دانش آموزان گردآوری شد. جامعه آماری، مدارس دوره دوم متوسطه شهر تبریز بودند که با استفاده از روش های نمونه گیری هدفمند و خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده های کیفی با روش تحلیل مضمون و داده های کمی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل گردیدند. یافته ها نشان داد که رهبری آموزشی معلمان، تاثیر مستقیم و معناداری بر تحول مدرسه دارد و مکانیسم اصلی این تاثیر از طریق تقویت فرهنگ همکاری، یادگیری جمعی و کیفیت محیط آموزشی عمل می کند. با این وجود، تجلی عملی این نقش با چالش های ساختاری و فرهنگی از قبیل ساختارهای متمرکز سلسله مراتزی، کمبود فرصت های نهادی برای مشارکت در تصمیم گیری و نگرش های محدودکننده مواجه است. در این میان، نقش مدیر مدرسه به عنوان تسهیل گر یا مانع، تعیین کننده ترین عامل در شکوفایی یا توقف ظرفیت های رهبری معلمان شناسایی شد. در نهایت، این مقاله استدلال می کند که تحقق تحولی پایدار در گرو به رسمیت شناختن رهبری معلمان به مثابه یک راهبرد کلان، ایجاد بسترهای نهادی برای مشارکت موثر و گذار از الگوهای رهبری متمرکز به سمت رهبری توزیع شده و جمعی است. این مطالعه بر ضرورت بازنگری در سیاست های آموزشی و برنامه های توسعه حرفه ای معلمان و مدیران برای هموارسازی مسیر تحول مبتنی بر عاملان درونی مدرسه تاکید می ورزد.