طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر رویکرد زمین محور برای مدارس مناطق کویری

هدف این پژوهش طراحی الگوی برنامه درسی مبتنی بر رویکرد زمین محور برای مدارس مناطق کویری است. رویکرد زمین محور، رویکردی است که محوریت برنامه درسی را بر بوم شناسی، فرهنگ، تاریخ و مسائل محیطی-اجتماعی جامعه محلی قرار می دهد و یادگیری را در بافت واقعی و ملموس زندگی یادگیرنده ریشه دار می سازد. مناطق کویری با دارا بودن ویژگی های منحصربه فرد زیستمحیطی (کم آبی، پوشش گیاهی خاص، سازگاری های اقلیمی)، چالش های معیشتی (کشاورزی در شرایط خشک، مدیریت منابع آب) و غنای فرهنگی-تاریخی (سبک زندگی، دانش بومی، آداب و رسوم) نیازمند برنامه درسی هستند که هم پاسخگوی نیازهای محلی باشد و هم حس تعلق و مسئولیت پذیری دانش آموزان نسبت به زادگاه خود را تقویت کند. این پژوهش با روش توصیفی-تالیفی و با تحلیل منابع مرتبط با آموزش مبتنی بر مکان، برنامه درسی بوم محور و ویژگی های مناطق کویری انجام شده است. یافته ها نشان داد که الگوی برنامه درسی زمین محور برای مناطق کویری باید بر شش مولفه اصلی استوار باشد: مبانی و فلسفه (تاکید بر پایداری، هویت و تاب آوری)، اهداف (پرورش شهروند مسئول و آگاه نسبت به محیط کویر، حفظ دانش بومی، تقویت مهارت های زندگی در مناطق خشک)، محتوا (سازماندهی حول کانون های موضوعی مانند آب، خاک، باد، گیاهان و جانوران کویری، معماری بومی، مشاغل پایدار، ادبیات و هنر محلی)، راهبردهای یاددهی-یادگیری (یادگیری مبتنی بر پروژه، گردش علمی در عرصه کویر، میزبانی دانایان محلی، استفاده از فناوری برای پایش محیط)، مواد و منابع آموزشی (استفاده از محیط طبیعی به عنوان آزمایشگاه، تولید محتوای دیجیتال بومی، استفاده از اسناد و آثار تاریخی محلی) و ارزشیابی (ارزشیابی اصیل و فرآیندمحور مبتنی بر پروژه های واقعی و مشارکت جامعه). این الگو می تواند به نظام آموزشی کمک کند تا به جای ارائه برنامه یکسان و منفک از واقعیت، برنامه ای منعطف، مرتبط و توانمندساز برای دانش آموزان مناطق کویری طراحی کند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی زمین محور ، مناطق کویری ، آموزش مبتنی بر مکان ، دانش بومی ، پایداری محیطی ، تاب آوری محلی