بررسی تاثیر آموزش معارف اسلامی در کاهش رفتارهای پرخطر اجتماعی واخلاقی دانش آموزان دبیرستانی

آموزش معارف اسلامی، به عنوان نظامی جامع از باورها، ارزش ها و احکام مبتنی بر منابع وحیانی، ظرفیتی ذاتی برای جهت دهی به رفتار فردی و اجتماعی و ایجاد مصونیت درونی در برابر انحرافات اخلاقی دارد. در جوامعی با بافت فرهنگی-مذهبی همچون ایران، این نظام آموزشی می تواند نقشی محوری در پیشگیری از رفتارهای پرخطر اجتماعی و اخلاقی در میان نوجوانان، به ویژه دانش آموزان دبیرستانی که در حساسترین مرحله هویت یابی و بحران های نوجوانی قرار دارند، ایفا نماید. رفتارهای پرخطر، از قبیل خشونت، اعتیاد (به مواد مخدر و فضای مجازی)، بزهکاری، انحرافات جنسی و خودزنی، ریشه در عواملی چون فقدان معنویت، سردرگمی هویتی، ضعف کنترل درونی و گسست از نظام های ارزشی اصیل دارند. این مقاله، با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استناد به مطالعات بین رشته ای در حوزه تعلیم و تربیت اسلامی، روان شناسی دین و جامعه شناسی انحرافات، به بررسی سازوکارهای نظری و شواهد تجربی تاثیر آموزش اثربخش معارف اسلامی در کاهش این گونه رفتارها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که این آموزش از مجاری متعددی مانند ارتقای معنویت و تاب آوری روانی، تقویت انگیزش درونی برای اخلاق مداری بر پایه پاداش و کیفر اخروی، ارائه الگوهای آرمانی (اسوه ها)، تقویت حس تعلق به جامعه باورمند، و نهادینه سازی مراقبت از نفس (حفظ کرامت ذاتی انسان) عمل می کند. با این حال، چالش های عمیقی از قبیل تقلیل آموزش به محفوظات خشک، ناهماهنگی بین محیط مدرسه و فضای اجتماعی، تهاجم فرهنگی رسانه ای، ضعف مهارت های تربیتی معلمان و مقاومت نوجوان در برابر آموزه های تحمیلی، کارایی این نظام را تهدید می کند. راهکارهای پیشنهادی، حرکت از "آموزش محفوظات" به سوی "تربیت معنوی-اخلاقی"، استفاده از روش های فعال و گفت وگومحور، تلفیق معارف با نیازهای واقعی نوجوان، توانمندسازی معلمان به عنوان الگوهای جذاب اخلاقی و تعامل سازنده با خانواده است. در نتیجه می توان گفت که آموزش معارف اسلامی، زمانی که در قالبی جذاب، عقلانی و متناسب با اقتضائات دوران نوجوانی ارائه گردد، نه یک درس معمولی، بلکه یک سیستم پشتیبان قدرتمند برای ایمن سازی روانی-اجتماعی نسل جوان در برابر طوفان های رفتاری عصر حاضر خواهد بود.

کلیدواژه ها:

آموزش معارف اسلامی ، رفتارهای پرخطر ، دانش آموزان دبیرستانی ، تربیت اخلاقی ، معنویت ، تاب آوری روانی ، پیشگیری از انحرافات.