امکان سنجی استفاده از گیمیفیکیشن و فناوری های بازی محور در ارزشیابی شایستگی های برنامه درسی ملی ارزشیابی مدارس به مثابه ماشین رتبه بندی اجتماعی: نقد انتقادی نظام سنجش از منظر فلسفه و جامعه شناسی آموزش

در دنیای امروز که فناوری های دیجیتال به سرعت در همه جنبه های زندگی نفوذ کرده اند، نظام های آموزشی نیز ناگزیر از تحولات اساسی هستند. برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر رویکرد شایستگی محور، به دنبال پرورش مهارت هایی نظیر تفکر انتقادی، حل مسئله، همکاری و خلاقیت در دانش آموزان است. با این حال، روش های سنتی ارزشیابی که عمدتا بر آزمون های کتبی و حفظیات متکی هستند، اغلب قادر به سنجش دقیق و جامع این شایستگی های پیچیده نیستند و ممکن است منجر به کاهش انگیزش و افزایش استرس در فراگیران شوند. در این میان، گیمیفیکیشن یا بازی وارسازی به عنوان رویکردی نوین، با بهره گیری از عناصر جذاب بازی مانند امتیازدهی، سطوح پیشرفت، نشان ها، چالش ها و بازخورد فوری، می تواند ارزشیابی را به فرآیندی پویا، انگیزشی و واقعی تر تبدیل کند. فناوری های بازی محور نیز، از جمله بازی های جدی و شبیه سازی های دیجیتال، امکان سنجش عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده را فراهم می آورند و ارزیابی پنهان (stealth assessment) را ممکن می سازند.پژوهش حاضر با هدف امکان سنجی کاربرد گیمیفیکیشن و فناوری های بازی محور در ارزشیابی شایستگی های برنامه درسی ملی انجام گرفته است. این مطالعه از نوع توصیفی-پیمایشی با رویکرد کمی غالب است. جامعه آماری شامل معلمان و کارشناسان آموزشی شاغل در استان های منتخب ایران بود و نمونه ای به حجم ۲۰۰ نفر به روش تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته ای با ۳۵ گویه بر پایه طیف لیکرت پنج درجه ای بود که روایی محتوایی و صوری آن توسط پانلی از متخصصان تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۷ به دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و انحراف استاندارد) و استنباطی (آزمون t تک نمونه ای و تحلیل واریانس یک راهه) در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام شد.یافته ها نشان داد که نگرش کارشناسان به امکان پذیری این رویکرد در سطح بالایی قرار دارد (میانگین کلی ۴.۱۲ از ۵، با p<۰/۰۰۱). مزایای اصلی شامل افزایش انگیزش درونی و بیرونی، سنجش واقعی تر شایستگی ها و کاهش استرس ارزشیابی شناسایی شد، در حالی که موانع کلیدی عبارت بودند از کمبود زیرساخت های فناوری، نبود آموزش کافی معلمان و چالش های فرهنگی-سازمانی. نتایج حاکی از آن است که با فراهم سازی شرایط حمایتی مانند توسعه ابزارهای بومی و برنامه های آموزشی، این رویکرد می تواند به طور موثر در نظام ارزشیابی شایستگی محور ایران پیاده سازی شود. این پژوهش پیشنهاد می کند که سیاست گذاران آموزشی، سرمایه گذاری بر زیرساخت های دیجیتال و توانمندسازی معلمان را در اولویت قرار دهند تا ارزشیابی از حالت سنتی به سمت الگوهای نوین و کارآمد حرکت کند و در نهایت به تحقق کامل اهداف برنامه درسی ملی کمک نماید.

کلیدواژه ها:

گیمیفیکیشن ، بازی وارسازی ، ارزشیابی شایستگی محور ، شایستگی های برنامه درسی ملی ، فناوری های بازی محور ، امکان سنجی ، آموزش دیجیتال