آموزش تاب آوری و مدیریت استرس به دانش آموزان با رویکرد تلفیقی روان شناسی، علوم تربیتی و علوم ورزشی

در دنیای معاصر، دانش آموزان با چالش های متعدد روان شناختی، تحصیلی و اجتماعی مواجه هستند که اغلب به شکل گیری سطوح بالای استرس و کاهش ظرفیت تاب آوری منجر می شود. این پژوهش با هدف ارزیابی اثربخشی یک برنامه آموزشی تلفیقی مبتنی بر تلفیق اصول روان شناسی مثبت گرا، مبانی علوم تربیتی و مداخلات علوم ورزشی بر ارتقای تاب آوری و کاهش استرس ادراک شده در دانش آموزان دوره متوسطه دوم طراحی و اجرا گردید.روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر و پسر پایه های دهم تا دوازدهم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. نمونه پژوهش شامل ۸۰ نفر (۴۰ نفر در گروه آزمایش و ۴۰ نفر در گروه کنترل) بود که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و تخصیص تصادفی انتخاب شدند. برنامه مداخله در قالب ۱۲ جلسه ۹۰ دقیقه ای طی ۶ هفته متوالی اجرا شد که شامل آموزش مهارت های شناختی-رفتاری، تمرینات ذهن آگاهی، فعالیت های ورزشی هوازی و تقویتی گروهی و تمرینات تنظیم هیجانی مبتنی بر حرکت بود.در متن ارائه شده، تمام داده های عددی، معادلات آماری و نام ابزارهای لاتین به درستی در داخل پرانتز لاتین قرار گرفته اند. نسخه نهایی و اصلاح شده متن (با رعایت کامل استانداردهای نگارش علمی فارسی و لاتین سازی دقیق) به شرح زیر است:ابزارهای گردآوری داده ها شامل نسخه فارسی مقیاس تاب آوری کانر-دیویدسون (CD-RISC) با پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۷ و مقیاس استرس ادراک شده کوهن (PSS-۱۰) با پایایی ۰.۸۹ در این پژوهش بود. یافته ها نشان داد که میانگین نمره تاب آوری در گروه آزمایش از۹.۱ ±۵۸.۲ در پیش آزمون به ۸.۳± ۷۴.۶ در پس آزمون افزایش یافت p <۰.۰۰۱) ، اندازه اثر (Cohen's d = ۰.۸۲، در حالی که در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین میانگین استرس ادراک شده در گروه آزمایش از ۵.۲±۲۶.۴ به ۴.۷±۱۸.۱ کاهش یافت p <۰.۰۰۱) ، (d = ۰.۷۵ که حاکی از تاثیر قابل توجه مداخله است.نتایج پژوهش حاضر حاکی از آن است که رویکرد تلفیقی روان شناسی، علوم تربیتی و علوم ورزشی می تواند به عنوان یک راهبرد موثر، کارآمد و چندبعدی در ارتقای سلامت روان دانش آموزان، افزایش تاب آوری روانی و مدیریت بهتر استرس های تحصیلی عمل کند. پیشنهاد می شود این الگو به صورت نظام مند در برنامه های پیشگیری و ارتقای سلامت روان مدارس کشور مورد توجه سیاست گذاران آموزشی قرار گیرد و در قالب برنامه های درسی رسمی و فوق برنامه پیاده سازی شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری روانی ، مدیریت استرس ، دانش آموزان متوسطه ، رویکرد تلفیقی ، روان شناسی مثبت ، علوم ورزشی ، مداخله مدرسه محور ، سلامت روان تحصیلی