ارزشیابی مدارس به مثابه ماشین رتبه بندی اجتماعی: نقد انتقادی نظام سنجش از منظر فلسفه و جامعه شناسی آموزش

ارزشیابی مدارس به عنوان یکی از اجزای بنیادین نظام آموزشی، فراتر از صرف سنجش عملکرد دانش آموزی و آموزشی عمل می کند و در واقع به عنوان یک ماشین پیچیده برای رتبه بندی اجتماعی ظاهر می شود که نابرابری های ساختاری جامعه را تقویت و تداوم می بخشد. این پژوهش با اتخاذ رویکردی نقد انتقادی، به بررسی عمیق نظام سنجش مدارس از دیدگاه های فلسفی و جامعه شناختی آموزش می پردازد و تلاش می کند تا لایه های پنهان این فرآیند را آشکار سازد. مسئله اصلی تحقیق بر این تمرکز دارد که چگونه مدارس، از طریق مکانیسم های ارزشیابی استانداردشده، به ابزاری برای طبقه بندی اجتماعی تبدیل شده اند و افراد را بر اساس معیارهای ظاهرا عادلانه اما عملا نابرابر، در سلسله مراتب اجتماعی جای می دهند؛ در این میان، خلا پژوهشی برجسته ای در زمینه ادغام همزمان دیدگاه های فلسفی و جامعه شناختی برای نقد نظام سنجش در بستر ایرانی مشاهده می شود که این تحقیق به دنبال پر کردن آن است. از نظر روش شناسی، این مطالعه به صورت کیفی پیش می رود و بر پایه تحلیل اسنادی و کتابخانه ای استوار است، جایی که از مجموعه ای شامل ۲۳ منبع معتبر داخلی و خارجی برای استخراج و تحلیل داده ها بهره گرفته می شود. یافته های کلیدی پژوهش حاکی از آن است که نظام ارزشیابی فعلی، با تاکید بیش از حد بر آزمون های استاندارد و کمی، نه تنها نابرابری های طبقاتی و فرهنگی را تشدید می کند، بلکه از منظر فلسفی، آزادی بیان، خلاقیت و رشد فردی دانش آموزان را به شدت محدود می سازد و آنها را در چارچوب های خشک رتبه بندی محبوس می کند. در بخش بحث، یافته های به دست آمده با نتایج مطالعات پیشین مقایسه می شوند و محدودیت هایی نظیر عدم دسترسی به داده های میدانی مستقیم و تجربی برجسته می گردند تا شفافیت تحقیق حفظ شود. در نهایت، نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت بازنگری اساسی در نظام سنجش آموزشی تاکید دارد تا به سمت دستیابی به عدالت واقعی آموزشی حرکت کنیم، و پیامدهای آن شامل سیاست گذاری های نوین آموزشی، ترویج رویکردهای کیفی و فراگیر در ارزشیابی، و در نهایت، ایجاد فضایی آموزشی که رشد همه جانبه افراد را اولویت دهد، می شود.

کلیدواژه ها:

ارزشیابی مدارس ، رتبه بندی اجتماعی ، نقد انتقادی ، فلسفه آموزش ، جامعه شناسی آموزش ، نظام سنجش ، عدالت آموزشی